Στη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης της ελληνικής ναυτιλίας και των λιμενικών υποδομών, αναμένεται να κατευθυνθούν τα έσοδα που θα προκύψουν από την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού FuelEU Maritime.
Αυτό προβλέπει διάταξη του υπό διαβούλευση νομοσχεδίου του Υπουργείου Ανάπτυξης, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 29 Ιουνίου 2026.
Το σχέδιο νόμου έχει θέμα «Ενδυνάμωση της προστασίας των καταναλωτών στους τομείς των συμβάσεων πιστώσεων, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και των συμβάσεων που συνάπτονται εξ αποστάσεως, εκτός καταστήματος και ηλεκτρονικά – Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2023/2225, 2023/2673, 2024/825 και 2024/1799».
Σημειώνεται ότι ο Κανονισμός FuelEU Maritime αποτελεί βασικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τη ναυτιλία. Σε αντίθεση με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών EU ETS, που επιβάλλει οικονομικό κόστος στις ναυτιλιακές εταιρείες για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει κάθε πλοίο ανα τόνο, το FuelEU Maritime αξιολογεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των καυσίμων και της ενέργειας που χρησιμοποιεί κάθε πλοίο.
Ο κανονισμός εφαρμόζεται αυτή τη στιγμή σε όλα τα εμπορικά πλοία άνω των 5.000 GT που προσεγγίζουν λιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανεξαρτήτως σημαίας. Η συμμόρφωση των πλοίων αξιολογείται με βάση τη μεθοδολογία «well-to-wake», η οποία λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής του καυσίμου, από την παραγωγή και τη μεταφορά του έως την τελική κατανάλωσή του επί του πλοίου.
Η Ελλάδα για τον κλάδο της ακτοπλοίας έχει ήδη εξασφαλίσει εξαίρεση για σημαντικό μέρος της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029. Αντίθετα, γραμμές προς νησιά που έχουν πληθυσμό άνω των 200.000 κατοίκων, καθώς και διεθνείς γραμμές όπως η Αδριατική, δεν καλύπτονται από αυτή την εξαίρεση και επηρεάζονται από το FuelEU Maritime.
Ας υποθέσουμε ότι ένα ελληνικό επιβατηγό-οχηματαγωγό πλοίο εκτελεί καθημερινά δρομολόγια στον Πειραιά και τα νησιά του Αιγαίου και καταναλώνει αποκλειστικά συμβατικό ναυτιλιακό πετρέλαιο. Το 2029, βάσει του FuelEU Maritime, η εταιρεία θα πρέπει να αποδείξει ότι το ενεργειακό μείγμα του πλοίου επιτυγχάνει τον στόχο μείωσης της έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προβλέπει ο κανονισμός. Εάν το πλοίο εξακολουθεί να χρησιμοποιεί μόνο συμβατικά καύσιμα και δεν έχει λάβει μέτρα όπως η χρήση βιοκαυσίμων, πράσινης μεθανόλης ή τεχνολογιών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, ενδέχεται να εμφανίσει έλλειμμα συμμόρφωσης. Στην περίπτωση αυτή, η εταιρεία θα υποχρεωθεί να καταβάλει πρόστιμο FuelEU. Τα χρήματα αυτά, σύμφωνα με το ελληνικό νομοσχέδιο, θα καταλήγουν στο Πράσινο Ταμείο και θα επαναχρηματοδοτούν δράσεις για την πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας και των λιμένων.
Σύμφωνα με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, τα έσοδα που θα προκύπτουν από το FuelEU Maritime θα αποτελούν «πράσινους πόρους» και θα αποδίδονται στο Πράσινο Ταμείο, σε ειδικό λογαριασμό που θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των στόχων του ευρωπαϊκού κανονισμού. Οι υπόχρεες ναυτιλιακές εταιρείες θα καταβάλλουν τα σχετικά πρόστιμα μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας FuelEU του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA), ενώ η εξόφλησή τους θα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση του Εγγράφου Συμμόρφωσης FuelEU.
Τα έσοδα θα διατίθενται μέσω ειδικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων που θα καταρτίζονται από το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, με γνώμονα τη διαφάνεια, την αποδοτική αξιοποίηση των πόρων και την τεχνική ωριμότητα των προτεινόμενων έργων.
Μεταξύ των βασικών κριτηρίων αξιολόγησης περιλαμβάνονται η συνάφεια με τους στόχους του FuelEU Maritime, η συμβατότητα με τις εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές για την ενέργεια και το κλίμα, η τεχνική και οικονομική βιωσιμότητα των έργων, καθώς και η συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων.
Οι πόροι θα κατευθύνονται σε πέντε βασικούς άξονες προτεραιότητας: στην ενίσχυση της χρήσης ανανεώσιμων και χαμηλών ανθρακούχων ναυτιλιακών καυσίμων, στην ανάπτυξη και δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών μείωσης εκπομπών, στην κατασκευή και αναβάθμιση υποδομών ανεφοδιασμού με εναλλακτικά καύσιμα και ηλεκτροδότησης πλοίων από ξηράς (OPS), στην εφαρμογή τεχνολογιών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων, καθώς και στην εκπόνηση τεχνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών μελετών και την παροχή εξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών. Δικαιούχοι των χρηματοδοτικών προγραμμάτων θα είναι πλοιοκτήτριες και διαχειρίστριες εταιρείες, φορείς διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένων ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος, καθώς και δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ναυτιλιακής ενεργειακής μετάβασης. Παράλληλα, ποσοστό έως 2% των ετήσιων εσόδων θα μπορεί να διατίθεται για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών του Πράσινου Ταμείου.
Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης την επιβολή διοικητικών προστίμων από 5.000 έως 50.000 ευρώ στις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται με τις διαδικαστικές υποχρεώσεις του Κανονισμού FuelEU Maritime. Τέλος, το Υπουργείο Ναυτιλίας θα υποχρεούται να δημοσιεύει έως τις 30 Ιουνίου 2030 και στη συνέχεια ανά πενταετία αναλυτική έκθεση για τη διάθεση των σχετικών εσόδων, τους δικαιούχους και τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων που προκύπτουν από την πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας.
