Πηγή Εικόνας: ΑΠΕ-ΜΠΕΤα ναυπηγεία στην ΕΕ πιέζονται να προχωρήσουν σε μειώσεις κόστους και περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, μία νέα πρωτοβουλία που βασίζεται σε ψηφιακά εργαλεία και στην οποία συμμετέχει ο Δημήτρης Λυρίδης, ναυπηγός μηχανικός και καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ο Πάνος Ευαγγέλου, επίσης από το ΕΜΠ, έχει ως στόχο να βοηθήσει τον άλλοτε ακμάζοντα κλάδο να μειώσει τα απόβλητα που παράγει και την ενέργεια που καταναλώνει προκειμένου να γίνει πιο ανταγωνιστικός.
Όλα ξεκίνησαν από ένα ψηφιακό αντίγραφο ναυπηγείου στην ναυτιλιακή έκθεση του Αμβούργου στη Γερμανία. Ο ναυπηγός Thomas Koch δείχνει πώς ένα ψηφιακό αντίγραφο που παρακολουθεί την πρόοδο της ναυπηγικής σε πραγματικό χρόνο και μπορεί να προτείνει βελτιώσεις που εξοικονομούν χρήματα και ενέργεια. Τέτοια εργαλεία είναι απολύτως απαραίτητα καθώς η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία αγωνίζεται να συμβαδίσει με τους ανταγωνιστές της.
Πολλά μεγάλα ναυπηγεία στην Ευρώπη έχουν κλείσει τις τελευταίες τρεις δεκαετίες εξαιτίας της κυριαρχίας της Κίνας, της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας που αξιοποιούν την αυτοματοποίηση για την κατασκευή πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, δεξαμενόπλοιων και άλλων εμπορικών πλοίων.
Πλέον τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία επικεντρώνονται πλέον κυρίως σε εξειδικευμένα πλοία υψηλής αξίας, όπως κρουαζιερόπλοια, γιοτ, παγοθραυστικά και σκάφη ανοιχτής θάλασσας. Πολλά εστιάζουν σε συγκεκριμένους τύπους πλοίων και δοκιμάζουν νέες τεχνολογίες για τη μείωση των εκπομπών και της χρήσης καυσίμων.
«Η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει πλεονέκτημα στην παγκόσμια ναυτιλία υιοθετώντας νέες καθαρές τεχνολογίες», δήλωσε στο Horizon Magazine, ο Koch, ιδρυτής της Atlantec Enterprise Solutions, η οποία παρέχει συστήματα πληροφορικής για τη ναυτιλιακή βιομηχανία.
Ο Koch και μια ομάδα ερευνητών αντιμετωπίζουν ορισμένες από τις προκλήσεις συνδυάζοντας ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ψηφιακές εξελίξεις και συστήματα παρακολούθησης υλικών για την ενίσχυση της βιωσιμότητας σε ένα νέο έργο που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και ονομάζεται ESY.
Οι ερευνητές εξετάζουν τις εκπομπές από τα πλοία στη θάλασσα, αλλά και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των ναυπηγείων: πόση ενέργεια χρησιμοποιούν, πόσο χάλυβα και άλλα υλικά χρειάζονται και πόσα απόβλητα παράγουν. Ο Koch εκτιμά, για παράδειγμα, ότι η υποβοηθούμενη αιολική ενέργεια μπορεί να μειώσει την κατανάλωση καυσίμων κατά 20 έως 30%, πράγμα που σημαίνει χαμηλότερο κόστος για τους φορείς εκμετάλλευσης και λιγότερες εκπομπές συνολικά.
Ένας τομέας σε αργή παρακμή
Η εργασία αντιπροσωπεύει έως και 70% του κόστους στα ναυπηγεία, γεγονός που καθιστά την Ευρώπη ακριβή. Σε αντίθεση με την κατασκευή αυτοκινήτων, όπου κατασκευάζονται πανομοιότυπα μοντέλα ξανά και ξανά, η ναυπηγική συνήθως περιλαμβάνει ένα μόνο σκάφος κατά παραγγελία, κατασκευασμένο χωρίς ιδιαίτερο αυτοματισμό.
Επίσης, τα μικρά και μεσαία ναυπηγεία στην Ευρώπη λειτουργούν ανεξάρτητα – χωρίς να επωφελούνται από την κλίμακα – και συχνά βασίζονται σε μεγάλο, ακριβό εξοπλισμό που πρέπει να λειτουργεί για δεκαετίες.
«Η ναυπηγική είναι μάλλον παλιομοδίτικη και εξακολουθεί να απαιτεί πολύ εργασία», δήλωσε στο Horizon Magazine, ο Δημήτριος Λυρίδης, ναυπηγός μηχανικός και καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), ο οποίος είναι και μέλος της ομάδας του Ε.ΣΥ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, για δεκαετίες η ναυπηγική θεωρούνταν μία βιομηχανία σε αργή, φθίνουσα πορεία, με ελάχιστη κρατική ή κοινοτική υποστήριξη ή χρηματοδότηση, ειδικά από τη δεκαετία του 1970 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Ωστόσο, τον Μάρτιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια νέα Στρατηγική Βιομηχανικής Ναυτιλίας για την ενίσχυση της μεταποιητικής και ναυτιλιακής βιομηχανίας της Ευρώπης. Οι ερευνητές του ΕΣΥ εργάζονται προς τον ίδιο στόχο.
Όπως σημειώνει ο Πάνος Ευαγγέλου, ναυτικός οικονομολόγος στο ΕΜΠ «στόχος μας είναι να προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας παρέχοντας εργαλεία παρακολούθησης των διαδικασιών τους και βελτίωσης του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος».
Αυτό σημαίνει να δοθούν στα ναυπηγεία ψηφιακά εργαλεία που δείχνουν πού σπαταλούν ενέργεια και υλικά και ποιες απλές αλλαγές θα μείωναν περισσότερο αυτές τις σπατάλες.
Η φιλοδοξία είναι να κατασκευαστούν προηγμένα πλοία ενισχυμένα με πράσινη τεχνολογία σε πιο βιώσιμα ναυπηγεία. Η ομάδα του ESY λανσάρει ένα διαβατήριο υλικού της ΕΕ που παρακολουθεί τα υλικά από την παραγωγή έως τον παροπλισμό πλοίων.
Το διαβατήριο είναι ένα ψηφιακό ημερολόγιο για κάθε πλοίο, που αναφέρει ποια υλικά μπαίνουν σε αυτό, από πού προέρχονται και πώς χρησιμοποιούνται, έτσι ώστε τα εξαρτήματα να επισκευάζονται, να επαναχρησιμοποιούνται ή να ανακυκλώνονται πιο εύκολα αργότερα.
«Συχνά υπάρχουν πολλά απόβλητα σε όλη τη ναυπηγική», επισημαίνει ο Λυρίδης και προσθέτει ότι «παρακολουθώντας πόσα απόβλητα έχετε, μπορείτε να επανασχεδιάσετε, για παράδειγμα, τον τρόπο που κόβετε τον χάλυβα με πιο αποτελεσματικό τρόπο». Η ιδέα είναι να χρησιμοποιηθούν τα υλικά πιο αποτελεσματικά, να εξοικονομηθεί ενέργεια, να μειωθεί το κόστος και να εισαχθούν καλύτερα πρότυπα.
Πιο πράσινα ναυπηγεία στην πράξη
Η συγκεκριμένη σκέψη χρησιμοποιήθηκε στο Astilleros de Santander, ένα ισπανικό ναυπηγείο στον Βισκαϊκό Κόλπο που λειτουργεί για περισσότερο από έναν αιώνα, όπου κομμάτι του εξοπλισμού τροποποιήθηκε έτσι ώστε να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια, μειώνοντας έτσι το κόστος και τις εκπομπές. Η ίδια ρύθμιση θα χρησιμοποιηθεί επίσης για τη δοκιμή του υλικού διαβατηρίου και άλλων εργαλείων ESY – σε ένα εν λειτουργία ναυπηγείο.
Οι ερευνητές αναπτύσσουν επίσης έναν δείκτη περιβαλλοντικής απόδοσης για τα ναυπηγεία που βοηθά στη μέτρηση και τη μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος. Ο δείκτης συνδυάζει απλούς αριθμούς – χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, καυσίμων και νερού, απόβλητα και εκπομπές – σε μια ενιαία βαθμολογία. Με αυτόν τον τρόπο, τα ναυπηγεία μπορούν να δουν εάν βελτιώνονται με την πάροδο του χρόνου ή να συγκρίνουν διαφορετικά έργα ή τοποθεσίες.
Για τον Λυρίδη και τους συναδέλφους τους, τα επόμενα βήματα είναι να αποδείξουν ότι εργαλεία όπως το διαβατήριο υλικών και ο δείκτης απόδοσης λειτουργούν σε πολυάσχολα ναυπηγεία – και να δείξουν ότι η βελτίωση των πρασίνων των πλοίων μπορεί επίσης να βοηθήσει στη διατήρηση της λειτουργίας των ναυπηγείων της Ευρώπης.
