Πηγή Εικόνας: Pexels from PixabayΚώστας Κυριακόπουλος
Το βράδυ του περασμένου Σαββάτου, το δημαρχείο της Λιμόζ καιγόταν. Τη Δευτέρα το πρωί, η φωτιά είχε περάσει στις οθόνες των traders. Μετά από ένα Σαββατοκύριακο με καμένα δημόσια κτίρια, εκατοντάδες λεηλατημένα καταστήματα και σχεδόν 2.400 συλλήψεις, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών, τα γαλλικά ομόλογα και οι μετοχές του Παρισιού δέχθηκαν νέο κύμα πωλήσεων. Ο Εμανουέλ Μακρόν είχε εμφανιστεί την Κυριακή το βράδυ στην τηλεόραση για να καταδικάσει την «αχαλίνωτη βία», αναρωτώμενος πώς μπορούν Γάλλοι να κάνουν κάτι τέτοιο στη Γαλλία. Η αγορά, όπως πάντα σε τέτοιες στιγμές, έθεσε ένα πιο πεζό ερώτημα: ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Για εμάς εδώ στην Ελλάδα, η εικόνα έχει μια σχεδόν ειρωνική συμμετρία. Στις χειρότερες μέρες της κρίσης χρέους, το ελληνικό δεκαετές απέδιδε σχεδόν 40 ποσοστιαίες μονάδες, περίπου 4.000 μονάδες βάσης, πάνω από το γαλλικό. Σήμερα η σχέση έχει αντιστραφεί. Στις 14 Οκτωβρίου το γαλλικό 10ετές βρισκόταν στο 4,81%, το ελληνικό στο 4,35%, το ιταλικό στο 4,52% και το ισπανικό στο 4,059%. Με το γαλλικό δεκαετές να σκαρφαλώνει την περασμένη Δευτέρα στο 4,89%, η απόσταση ανάμεσα στις δύο χώρες ξεπερνά πλέον τη μισή ποσοστιαία μονάδα, υπέρ της Αθήνας.
Η ανατροπή της «περιφέρειας»
Η διαφορά φαίνεται καθαρότερα στο spread, τον δείκτη που μετρά πόσο και τι επιπλέον ζητούν οι επενδυτές σε σχέση με το γερμανικό Bund. Το ελληνικό spread διαμορφώθηκε στις 94 μονάδες βάσης, ενώ το γαλλικό παρέμεινε κοντά στις 138. Η ανατροπή δεν ξεκίνησε τώρα: ήδη στα τέλη Νοεμβρίου 2024 το ελληνικό 10ετές είχε ευθυγραμμιστεί με το γαλλικό OAT. Από τότε η Αθήνα κράτησε τη δημοσιονομική της πορεία και το Παρίσι έχασε τη δική του, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να αποφεύγει μέχρι στιγμής τις επιθέσεις στα ομόλογά της, καθώς η δημοσιονομική της σταθερότητα δεν αμφισβητείται.
Η Γαλλία, αντίθετα, τιμολογείται πια όπως τιμολογούνταν κάποτε ο Νότος. Το χάσμα με τις ιταλικές αποδόσεις έφτασε τη Δευτέρα σε νέο ρεκόρ, με το Παρίσι να πληρώνει περισσότερα από τη Ρώμη, τον παραδοσιακό «αμαρτωλό» της ευρωζώνης. Η Goldman Sachs έθεσε ευθέως το ερώτημα αν βλέπουμε επανάληψη της κρίσης χρέους του 2011-15. Η απάντησή της ήταν διπλή: ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης στις αγορές και μετάδοσης στην πραγματική οικονομία είναι σήμερα αισθητά χαμηλότερος, όμως τα θεμελιώδη δημοσιονομικά προβλήματα ορισμένων χωρών, και κυρίως της Γαλλίας, είναι δυσκολότερα από τότε.
Τα πράγματα για τη Γαλλία δεν είναι καθόλου απλά. Στις αρχές του μήνα το γαλλικό 10ετές είχε αγγίξει το 4,993%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002, ενώ το spread είχε εκτιναχθεί στις 158,67 μονάδες βάσης. Ακόμη πιο ενδεικτική ήταν η ταχύτητα: από περίπου 3,86% τον Αύγουστο, η απόδοση πλησίασε το 5% μέσα σε δύο μήνες.
Σχολεία, συντάξεις και ένας προϋπολογισμός που δεν περνά
Η ιστορία ξεκίνησε με αιτήματα σχεδόν αυτονόητα. Επί εβδομάδες, δεκάδες χιλιάδες Γάλλοι διαδήλωναν ειρηνικά για τις συνθήκες στα σχολεία και το κόστος ζωής, ζητώντας περισσότερους εκπαιδευτικούς και επισκευές σε κτίρια που ρημάζουν. Το Σαββατοκύριακο, ομάδες διαδηλωτών συγκρούστηκαν με την αστυνομία στο Παρίσι, στο Μπορντό, στη Νίκαια και στη Μασσαλία, και η εικόνα άλλαξε. Ο συγχρονισμός είναι το χειρότερο κομμάτι για τις αγορές: η αναταραχή ξέσπασε μία μέρα πριν από την ψηφοφορία της Εθνοσυνέλευσης για το πρώτο σκέλος του προϋπολογισμού του 2027, με την κυβέρνηση μειοψηφίας του Σεμπαστιέν Λεκορνί να βρίσκεται ήδη σε δύσκολη θέση.
Ο προϋπολογισμός που ετοιμάζει το Παρίσι προβλέπει περικοπές στις συνταξιοδοτικές δαπάνες και στη χρηματοδότηση των υπουργείων, με εξαίρεση την άμυνα. Το παράδοξο είναι προφανές: οι πολίτες βγαίνουν στους δρόμους ζητώντας περισσότερα για τα σχολεία, ενώ η κυβέρνηση χρειάζεται να δαπανήσει λιγότερα για να καθησυχάσει τους πιστωτές. Το χρέος έφτασε το 115,6% του ΑΕΠ το 2025 και το έλλειμμα το 5,1%, πολύ πάνω από το όριο του 3% των ευρωπαϊκών κανόνων. Ο Neil Wilson της Saxo UK σημείωσε ότι η αναταραχή δείχνει πόσο δύσκολο θα είναι για οποιαδήποτε κυβέρνηση να επιβάλει την περιοριστική πολιτική που απαιτεί η μείωση του ελλείμματος, ενώ ο Andrew Kenningham της Capital Economics μίλησε για την αίσθηση ότι η Γαλλία έχει γίνει ακυβέρνητη. Ο Jim Reid της Deutsche Bank πρόσθεσε ότι, με τις εκλογές του 2027 να πλησιάζουν, οι διεθνείς επενδυτές δύσκολα θα νιώσουν άνετα αγοράζοντας γαλλικά ομόλογα.
Κάθε μονάδα βάσης που προστίθεται στις αποδόσεις μεταφράζεται, με τον καιρό, σε λιγότερα χρήματα για τα σχολεία που ζητούσαν οι διαδηλωτές. Αν η πολιτική πίεση εκτροχιάσει τις περικοπές, ο δανεισμός θα αυξηθεί και το χρέος θα φουσκώσει περαιτέρω. Ο φαύλος κύκλος είναι σε πλήρη εξέλιξη.
Η ελληνική ασπίδα και τα όριά της
Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να διαβαστεί η γαλλική κρίση στην Αθήνα αποκλειστικά και μόνο ως δικαίωση για τη συνετή οικονομική πολιτική της κυβέρνησης. Η ελληνική αγορά δεν έμεινε στο απυρόβλητο. Την 1η Σεπτεμβρίου η απόδοση του ελληνικού 10ετούς ήταν 4,03% και μέσα σε έναν μήνα ανέβηκε κατά 49 μονάδες βάσης, ενώ στις 6 Οκτωβρίου το ελληνικό spread είχε ξεπεράσει το ψυχολογικό όριο των 100 μονάδων. Στις αρχές Οκτωβρίου, καθώς οι επενδυτές κατέφευγαν στα γερμανικά ομόλογα, διευρύνθηκαν μαζί τα spreads της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας και του Βελγίου.
Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας που αφορά άμεσα την Ελλάδα. Η Φρανκφούρτη έστειλε σαφές μήνυμα ότι δεν θα σπεύσει να σώσει το Παρίσι: η Λαγκάρντ απέκλεισε «δίχτυ προστασίας» για τη Γαλλία μέσω του Μέσου Προστασίας της Μετάδοσης (TPI). Για τη Γαλλία αυτό σημαίνει πειθαρχία. Για τις μικρότερες χώρες της ευρωζώνης σημαίνει ότι, αν η κρίση γενικευθεί, η μόνη άμυνα θα είναι τα δικά τους δημοσιονομικά. Η Goldman Sachs το διατυπώνει πιο ψυχρά: το ζήτημα του θεμελιώδους κρατικού κινδύνου παραμένει άλυτο στην ευρωζώνη και μόνο μια αξιόπιστη δημοσιονομική προσαρμογή μπορεί να το αντιμετωπίσει.
Η Ελλάδα βρίσκεται λοιπόν σε μια παράδοξη θέση. Τα ελληνικά ομόλογα είναι σήμερα πιο αξιόπιστα από τα γαλλικά στα μάτια της αγοράς, επίτευγμα που κόστισε μια δεκαετία λιτότητας και κοινωνικών εντάσεων, όχι πολύ διαφορετικών από όσα βλέπει σήμερα η Γαλλία. Ταυτόχρονα, όμως, η Αθήνα ζει στην ίδια νομισματική ένωση με το Παρίσι. Αν η δεύτερη οικονομία της ευρωζώνης μετατραπεί σε μόνιμη εστία αστάθειας, κανένα spread δεν είναι αρκετά χαμηλό για να μείνει ανεπηρέαστο. Η Λιμόζ είναι μακριά. Οι αγορές ομολόγων, όμως, δεν είναι…
