Πηγή Εικόνας: ΑΠΕ-ΜΠΕΤου Βασίλη Κορκίδη πρόεδρου ΕΒΕΠ
Μετά από σχεδόν τρεις μήνες πολέμου, η κρίση έχει περάσει από το επίπεδο της γεωπολιτικής έντασης στο επίπεδο της πραγματικής οικονομικής διαταραχής. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται πλέον στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αλλά επεκτείνονται σε ναυτιλία, λιπάσματα, τρόφιμα, βιομηχανικές πρώτες ύλες, ασφάλιστρα, πληθωρισμό και επενδυτική αβεβαιότητα.
Η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση αφορά στην ενέργεια. Η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοβαρό έλλειμμα στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Η IEA εκτιμά ότι η παγκόσμια προσφορά μειώθηκε περαιτέρω τον Απρίλιο κατά 1,8 εκατ. βαρέλια/ημέρα, ενώ οι απώλειες από τον Φεβρουάριο φθάνουν τα 12,8 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Η παραγωγή χωρών του Κόλπου που επηρεάστηκαν από το κλείσιμο του Ορμούζ εμφανίζεται 14,4 εκατ. βαρέλια/ημέρα χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα. Το Reuters μετέδωσε ότι η IEA βλέπει πλέον έλλειμμα προσφοράς για το 2026, με το Brent γύρω στα 107 δολάρια/βαρέλι, ενώ τα παγκόσμια αποθέματα έχουν υποχωρήσει κατά περίπου 246 εκατ. βαρέλια.
Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος αφορά στα λιπάσματα και τα τρόφιμα. Η κρίση επηρεάζει πλέον και την αγροδιατροφική αλυσίδα. Το IMF επισημαίνει ότι περίπου το ένα τρίτο των φορτίων λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ και ότι οι διαταραχές συμπίπτουν με την περίοδο σποράς στο βόρειο ημισφαίριο, αυξάνοντας τον κίνδυνο για υψηλότερες τιμές τροφίμων. Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν μεταφέρεται στην οικονομία μόνο μέσω της βενζίνης και του ρεύματος, αλλά και μέσω ουρίας, αμμωνίας, θείου, φωσφορικών, κόστους αγροτικής παραγωγής και τελικών τιμών τροφίμων.
Τα προβλήματα στη ναυτιλία και τα logistics δημιουργούν μια ακριβότερη και πιο αβέβαιη εφοδιαστική αλυσίδα. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μόνο ενεργειακό πέρασμα, αλλά κόμβος για φορτία χημικών, λιπασμάτων, θείου, μετάλλων και βιομηχανικών ενδιάμεσων προϊόντων. Η UNCTAD σημειώνει ότι η διαταραχή στη διέλευση από το Ορμούζ προκαλεί επιπτώσεις πέραν της περιοχής, επηρεάζοντας ενεργειακές αγορές, θαλάσσιες μεταφορές και παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άμεση συνέπεια είναι αύξηση ναύλων, ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, χρόνων παράδοσης, κόστους αποθεματοποίησης και κόστους εναλλακτικών διαδρομών.
Η επιστροφή εισαγόμενων πιέσεων εκτινάσσει τον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Το IMF εκτιμά ότι η παγκόσμια οικονομία επηρεάζεται από υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων, ισχυρότερες πληθωριστικές προσδοκίες και αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Στο βασικό του σενάριο, η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται για το 2026 και 2027, χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η πίεση μεταδίδεται κυρίως από καύσιμα, μεταφορές, τρόφιμα, λιπάσματα, εισαγόμενες πρώτες ύλες και κόστος παραγωγής.
Σοβαρές επιπτώσεις εκτός από το Ιράν παρατηρούνται και σε όλες τις οικονομίες του Κόλπου. Παρά το γεγονός ότι οι χώρες του Κόλπου επωφελούνται σε ορισμένες περιόδους από υψηλές τιμές ενέργειας, η σημερινή κρίση πλήττει και τις ίδιες, λόγω εμπορικών διαταραχών, μεταφορικού κόστους, αβεβαιότητας και καθυστερήσεων στις εξαγωγές. Δημοσκόπηση οικονομολόγων που μετέδωσε το Reuters δείχνει αναθεώρηση προς τα πάνω των προβλέψεων πληθωρισμού σε χώρες όπως ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Ομάν και Μπαχρέιν. Η Aramco προειδοποίησε επίσης ότι όσο παρατείνονται οι διαταραχές μέσω Ορμούζ, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επαναφορά της πετρελαϊκής αγοράς σε ισορροπία, πιθανόν ακόμη και προς το 2027.
Στην ερώτηση εάν υπάρχει κίνδυνος ελλείψεων για την Ευρώπη, η απάντηση είναι Ναι, κυρίως σε λιπάσματα, βιομηχανικές πρώτες ύλες, χημικά, μέταλλα και βιομηχανικά ενδιάμεσα προϊόντα. Η UNCTAD προειδοποιεί ότι η κρίση μεταδίδεται σε τρόφιμα, logistics, πληθωρισμό, μεταφορές και βιομηχανία. Η Ελλάδα δεν κινδυνεύει άμεσα από έλλειψη καυσίμων και προϊόντων, αλλά υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ακρίβειας, καθυστερήσεων και περιορισμένης διαθεσιμότητας σε βιομηχανικά αγαθά.
Το κρίσιμο σημείο είναι αν η κρίση συνεχιστεί και το καλοκαίρι ή υπάρξει νέα κλιμάκωση στο Ορμούζ, τότε ο κίνδυνος πραγματικών ελλείψεων θα αυξηθεί σημαντικά το φθινόπωρο του 2026 και κυρίως το 2027. Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος ελλείψεων υπάρχει στην αγορά λιπασμάτων, αφού το 35% του παγκόσμιου εμπορίου αμμωνίας και το 50% της ουρίας περνά από Ορμούζ. Η ICIS προειδοποιεί ήδη για «severe and unprecedented effect» στην αγορά, κίνδυνο «two-tier food economy» και αποκλεισμό φτωχότερων χωρών από την αγορά λιπασμάτων. Αυτό σημαίνει πιθανές ελλείψεις λιπασμάτων το φθινόπωρο, μικρότερες σοδειές το 2027 και υψηλότερες τιμές τροφίμων.
Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος ελλείψεων είναι πιο μακρινός, αλλά οικονομικές επιπτώσεις υπάρχουν και εστιάζουν σε πέντε σημεία. Τη ναυτιλία με αυξημένους κινδύνους δρομολογίων, ασφάλιστρα και επιχειρησιακό κόστος. Την ενέργεια με υψηλότερες τιμές πετρελαίου και πιθανές πιέσεις σε καύσιμα μεταφορών. Την αγροτική παραγωγή με ακριβότερα λιπάσματα και εισροές. Τον πληθωρισμό με αναζωπύρωση στο 5,4% και πιέσεων σε τρόφιμα, μεταφορές και υπηρεσίες. Τα λιμάνια και τα logistics με την ανάγκη για καλύτερη διαχείριση αποθεμάτων και εναλλακτικών αλυσίδων.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο έχει εξελιχθεί σε πολυεπίπεδο οικονομικό σοκ. Δεν είναι μόνο ενεργειακή κρίση. Είναι κρίση εφοδιαστικής, πρώτων υλών, τροφίμων, ναυτιλίας και πληθωρισμού. Το κεντρικό μήνυμα για Ευρώπη και Ελλάδα είναι σαφές χρειάζεται προετοιμασία, ανθεκτικότητα και συνεργασία. Αυτό που πρέπει να γίνει άμεσα είναι η διαφοροποίηση προμηθευτών, στρατηγικά αποθέματα σε κρίσιμα αγαθά, ενίσχυση της ανθεκτικότητας των logistics και στενότερη παρακολούθηση των μη ενεργειακών εξαρτήσεων, ειδικά σε λιπάσματα, χημικά και βιομηχανικά υλικά, αλλά κυρίως η στήριξη σε πραγματικό χρόνο νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
