Πηγή Εικόνας: Δημιουργία με Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) - Illustration: Economix (με χρήση ΤΝ)Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είχε τη συνηθισμένη βαριά επισημότητα των ομιλιών για την κατάσταση που επικρατεί στην Ένωση. Τα ίδια πρωτόκολλα, τα ίδια σκυμμένα κεφάλια πάνω από τα ακουστικά της ταυτόχρονης μετάφρασης. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διάβαζε με τον γνωστό μειλίχιο τρόπο της το κείμενό της, και κάπου στη μέση, με ένα ύφος σαν να άνοιγε παρένθεση, είπε κάτι που άναψε φωτιές: πρότεινε να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τέτοια κατηγοριοποίηση δεν υπάρχει στις ανάλογες Συνθήκες.
Την επόμενη μέρα ανέβηκε στο ίδιο βήμα ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, πρώτος ξένος αρχηγός κυβέρνησης που μίλησε σε ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης. Στο Νταβός, λίγους μήνες πριν, είχε ήδη πει το βασικό: «Η υπερβολική οικονομική συγκέντρωση δημιουργεί ευαλωτότητα, και μόνο η διαφοροποίηση δημουργεί περιθώριο πολιτικών επιλογών». Σε άλλη ομιλία του στο Στρασβούργο είπε σχεδόν το ίδιο αλλά με πολύ πιο λίγες λέξεις: «Ο στόχος δεν είναι η αυτάρκεια. Είναι η συλλογική ανθεκτικότητα».
Η ιστορία δεν ξεκίνησε στο Στρασβούργο. Τον Ιούνιο του 2025, στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Καναδά στις Βρυξέλλες, οι δύο πλευρές υπέγραψαν ενισχυμένη Στρατηγική Εταιρική Σχέση και μια καινούρια Συμφωνία Ασφάλειας και Άμυνας. Έξι μήνες μετά ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για τη συμμετοχή του Καναδά στο SAFE, το πρόγραμμα κοινών αμυντικών προμηθειών των 150 δισ. ευρώ. Στις 14 Φεβρουαρίου 2026 ο Καναδάς υπέγραψε επίσημα τη συμφωνία. Ήταν η πρώτη φορά που μια μη ευρωπαϊκή χώρα μπήκε σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικών βιομηχανικών προμηθειών. Τρεις εβδομάδες αργότερα, στις 11 Μαρτίου, το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε σύσταση για «ενισχυμένη συνεργασία», πιστοποιώντας αυτό που ήδη είχε συμβεί στην πράξη.
Είναι σαφές ότι αυτό που βρίσκεται πίσω από όλα αυτά τα βήματα προσέγγισης Καναδά – Ε.Ε. είναι η Ουάσιγκτον. Ο Καναδάς στέλνει περίπου επτά στις δέκα εξαγωγές του στις ΗΠΑ, κι αυτή η εξάρτηση, που μέχρι πρόσφατα ήταν απλώς δεδομένη, μετατράπηκε σε βραδυφλεγή οικονομική βόμβα λόγω των δασμών και της επιθετικής ρητορικής της κυβέρνησης Τραμπ. Η Ευρώπη, παράλληλα, έχει τις δικές της εξαρτήσεις από την αμερικανική τεχνολογία, από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού, από την εισαγόμενη ενέργεια. Οι δύο πλευρές του Ατλαντικού ανακαλύπτουν, ας πούμε ταυτόχρονα, ότι το να στηρίζεσαι σε έναν και μόνο εταίρο δεν είναι πια πολυτέλεια που μπορεί να εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα.
Η καθαρά πρακτική «μετάφραση» όλων αυτών των κινήσεων: Ο Καναδάς κάθεται πάνω σε ορισμένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα κρίσιμων πρώτων υλών στον πλανήτη, λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, σπάνιες γαίες. Ακριβώς αυτά που χρειάζεται η ευρωπαϊκή βιομηχανία για μπαταρίες, ανανεώσιμες πηγές και αμυντικό εξοπλισμό, και που σήμερα προμηθεύεται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα. Η Στρατηγική Εταιρική Σχέση για τις Πρώτες Ύλες του 2021 ήταν το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση· η σημερινή συζήτηση για συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους είναι απλώς η αναβάθμισή της.
Στο αμυντικό πεδίο, η συμμετοχή καναδικών εταιρειών στο SAFE ανοίγει την πρόσβαση σε μια αγορά που μεγαλώνει με ρυθμούς πρωτόγνωρους από τον Ψυχρό Πόλεμο και έπειτα. Και η ίδια μέρα που η φον ντερ Λάιεν μιλούσε στο Στρασβούργο, ο Καναδάς κατέθεσε επίσημη αίτηση συμμετοχής στη βρετανικής ηγεσίας Κοινή Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης. Μια ένδειξη ότι η στρατηγική της Οτάβα δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην τις Βρυξέλλες, αλλά σε ένα ευρύτερο πεδίο συμμαχιών.
Μένει, βέβαια, και η CETA. Η εμπορική συμφωνία που υπογράφηκε πριν από μια δεκαετία και που αρκετά κράτη-μέλη, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, δεν έχουν επικυρώσει πλήρως ακόμη. Η ΕΕ συζητά τώρα κάτι πολύ πιο φιλόδοξο από μια εμπορική συμφωνία, ενώ η ίδια η προηγούμενη παραμένει μισοτελειωμένη στα εθνικά κοινοβούλια.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η πρώτη ρωγμή. Το «συνδεδεμένο μέλος» δεν είναι νομικός όρος αλλά πολιτικό εφεύρημα που πρέπει τώρα να αποκτήσει περιεχόμενο. Οι Συνθήκες προσφέρουν δύο δρόμους: το Άρθρο 49 της Συνθήκης για την ΕΕ, που οδηγεί σε πλήρη ένταξη, και το Άρθρο 217 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, που επιτρέπει συμφωνίες σύνδεσης με τρίτες χώρες. Ο Καναδάς δεν θέλει τον πρώτο. Ο δεύτερος δεν έχει ξαναχρησιμοποιηθεί για χώρα του μεγέθους και της βαρύτητας του Καναδά — μέλους των G7, G20, ΝΑΤΟ, ΟΟΣΑ. Ο Κάρνεϊ επιμένει ότι δεν επιδιώκει ένταξη, αλλά κάτι που περιγράφει ως «μοναδική συμμαχία», με ακέραιη την καναδική κυριαρχία. Είναι καταφανές ότι η ιδέα αυτή δεν έχει ούτε νομική υπόσταση ούτε την πολιτική συναίνεση των είκοσι επτά. Αν συνεχίσει να καλλιεργείται θα κριθεί στα κοινοβούλια των κρατών-μελών
Η αντίδραση της Ουάσιγκτον
Όπως ήταν αναμενόμενο, η πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί από τον Ντόναλντ Τραμπ με τον ίδιο νηφάλιο τρόπο με αυτόν που διατυπώθηκε. Η αντίδραση του ήταν ιδιαίτερα έντονη και επικριτική. Χαρακτήρισε την ιδέα αυτή «γελοία», προειδοποιώντας παράλληλα πως μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να θεωρηθεί από την Ουάσινγκτον ακόμη και ως «εχθρική πράξη». Στο ίδιο πλαίσιο, Τραμπ διεμήνυσε ότι σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρήσει με τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα απαντήσουν με την επιβολή ιδιαίτερα αυστηρών δασμών στις ευρωπαϊκές εισαγωγές, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πλήρους διακοπής των εμπορικών συναλλαγών με την Ευρώπη σε μια σειρά από καίριους τομείς. Παράλληλα, εξαπέλυσε πυρά κατά της Οτάβα, χαρακτηρίζοντας τον Καναδά «κακό εμπορικό εταίρο» και επαναλαμβάνοντας τις πάγιες επικρίσεις του για τις εμπορικές πρακτικές τόσο του Καναδά όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η οξεία τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου κλιμακώνει περαιτέρω τις εμπορικές εντάσεις στο τρίγωνο ΗΠΑ, Καναδά και ΕΕ. Απαντώντας στις αμερικανικές αιτιάσεις, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι καθώς και ο Καναδός Πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ, υπογράμμισαν ότι η εμβάθυνση της μεταξύ τους συνεργασίας δεν στρέφεται εναντίον τρίτων χωρών, ξεκαθαρίζοντας πως η εθνική κυριαρχία και οι διεθνείς συμμαχίες των κρατών τους δεν τίθενται υπό την αίρεση ή τις υποδείξεις της Ουάσινγκτον.
Η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Καναδά στο Μόντρεαλ, στα τέλη Οκτωβρίου, θα δείξει αν όλα αυτά μεταφράζονται σε κείμενο ή μένουν διακηρύξεις, κοντολογίς, αν έχουν μέλλον. Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Αυστραλία παρακολουθούν το πείραμα από κοντά, για τον λόγο ότι όποια μορφή κι αν πάρει τελικά, η σχέση αυτή θα λειτουργήσει σαν πρότυπο. Και ο Καναδάς, χώρα που για δεκαετίες οριζόταν γεωγραφικά από τη γειτνίασή του με τις ΗΠΑ, δοκιμάζει τώρα σε παγκόσμια θέα, να επαναπροσδιορίσει τη …διεύθυνσή του στον γεωπολιτικό – οικονομικό χάρτη του κόσμου.
