Πηγή Εικόνας: Θοδωρής ΚαραουλάνηςΣημαντικές αλλαγές στον τρόπο που αποτυπώνεται η βιώσιμη αστική κινητικότητα φέρνει ο νέος κανονισμός της ΕΕ που ζητά πλέον κοινούς δείκτες και μεθοδολογία που θα πρέπει να ακολουθούνται από όλα τα κράτη-μέλη για αξιόπιστα δεδομένα. Η εφαρμογή του θα είναι άμεση καθώς η πρώτη σειρά δεδομένων θα πρέπει να υποβληθεί έως το τέλος του 2027 και να επικαιροποιείται κάθε τέσσερα χρόνια.
Το κοινό σύνολο δεικτών αστικής κινητικότητας που θα εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συλλέγουν δεδομένα σχετικά με την αστική κινητικότητα που είναι σημαντικά για τη χάραξη πολιτικής, βοηθώντας έτσι τις πόλεις, τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να παρακολουθούν τις εξελίξεις με μεγαλύτερη αξιοπιστία.
Ο Κανονισμός Εφαρμογής, ο οποίος εκδόθηκε στο πλαίσιο του αναθεωρημένου Κανονισμού TEN-T ((ΕΕ) 2024/1679), καλύπτει βασικές πτυχές της αστικής κινητικότητας, όπως η βιωσιμότητα, η ασφάλεια και η προσβασιμότητα. Καθορίζει τις τεχνικές και διαδικαστικές ρυθμίσεις για τη συλλογή δεδομένων και την υποβολή εκθέσεων, παρέχοντας παράλληλα στα κράτη μέλη την ευελιξία να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές θεσμικές, νομικές και οικονομικές συνθήκες.
Οι δείκτες που θα εξετάζονται και η μέθοδος συλλογής δεδομένων
Τα δεδομένα που θα συλλέγονται θα πρέπει να εστιάζουν στη βιωσιμότητα, την ασφάλεια και την προσβασιμότητα. Στη συνέχεια θα πρέπει να υποβάλλονται στο διαδραστικό σύστημα γεωγραφικών και τεχνικών πληροφοριών για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών TENtec.
Τα δεδομένα και οι μέθοδοι συλλογής τους θα στηρίζονται πλέον σε 4 κεντρικούς άξονες:
Αρχικά η «Οριζόντια Πτυχή» όπου περιλαμβάνεται ο πληθυσμός, κατανεμημένος ανά φύλο και ηλικιακή ομάδα, με γεωγραφικά προσδιορισμένη περιοχή. Σε αυτή την κατηγορία θα περιλαμβάνονται και πληροφορίες σχετικά με τον συνολικό αριθμό σημείων επιβίβασης και αποβίβασης ΜΜΜ (στάσεις, σταθμοί).
Δεύτερος άξονας είναι η βιωσιμότητα όπου θα συλλέγονται δεδομένα για τις ημερήσιες μετακινήσεις ανά τρόπο μετακίνησης. Οι τρόποι μετακίνησης που προβλέπονται είναι: το περπάτημα, το ποδήλατο, ιδιωτικά μηχανοκίνητα μέσα, τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και άλλα. Για τη συλλογή δεδομένων θα πρέπει να αξιοποιούνται έρευνες, δεδομένα κινητής τηλεφωνίας, μοντέλα μεταφορών ή Big Data. (Αν η μετακίνηση έχει πολλά στάδια, καταγράφεται το κύριο μέσο). Επίσης, θα πρέπει να αναφέρεται και ο στόλος Εγγεγραμμένων Επιβατικών Αυτοκινήτων ταξινομημένος ανά: τύπο καυσίμου/ενέργειας: Βενζίνη, Ντίζελ, Plug-in Υβριδικά, Μηδενικών Εκπομπών (ηλεκτρικά/υδρογόνου), Λοιπά (LPG, CNG), πρότυπο εκπομπών Euro: Euro 1-4, Euro 5-6c, Euro 6d, Euro 7, ιδιοκτησία: Φυσικά πρόσωπα ή Νομικά πρόσωπα.
Στον άξονα της ασφάλειας, θα πρέπει να υπάρχουν δεδομένα σε ετήσια βάση για τον αριθμό τροχαίων ατυχημάτων, τον αριθμό σοβαρά τραυματισμένων με κατανομή ανά φύλο, ηλικία, τύπο μέσου του τραυματία και τύπο του εμπλεκόμενου οχήματος και τον αριθμό θανατηφόρων τραυματισμών με κατανομή ανά φύλο, ηλικία και εμπλεκόμενα οχήματα.
Σχετικά με την προσβασιμότητα, ο νέος Κανονισμός προβλέπει τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την πυκνότητα δρομολογίων σε ώρες αιχμής. Εδώ θα πρέπει να αναφέρεται ο αριθμός σημείων πρόσβασης με τέσσερις και πλέον προγραμματισμένες αναχωρήσεις ανά ώρα (ανά διαδρομή) κατά τις ώρες αιχμής και ο συνολικός αριθμός σιδηροδρομικών σταθμών. Ειδικά για τους σιδηροδρομικούς σταθμούς θα πρέπει να αναφέρονται εκείνοι που είναι προσβάσιμοι σε ΑμεΑ / Εμποδιζόμενα Άτομα. Οι συγκεκριμένοι σταθμοί για να θεωρούνται προσβάσιμοι θα πρέπει να πληρούν όλα τα παρακάτω 6 αυστηρά κριτήρια:
- Πρόσβαση στον σταθμό: Χωρίς σκαλοπάτια (ανελκυστήρας/ράμπα) από πάρκινγκ ΑμεΑ ή στάσεις άλλων ΜΜΜ.
- Πληροφόρηση: Δυναμικά ηχητικά/οπτικά συστήματα & προσβάσιμο γκισέ πληροφοριών με σύστημα επαγωγικού βρόχου (induction loop).
- Έκδοση εισιτηρίων: Προσβάσιμα γκισέ ή αυτόματοι πωλητές με ηχητικά και απτικά (Tactile) χαρακτηριστικά.
- Σήμανση: Οδηγοί όδευσης τυφλών (απτικές γραμμές) και γραφή Braille σε κουπαστές/τοίχους.
- Πρόσβαση στις αποβάθρες: Αυτόνομη, επίπεδη πρόσβαση (και μέσω κυκλικών ακυρωτικών μηχανημάτων).
- Πρόσβαση στα τρένα: Ευκολία εισόδου στο βαγόνι ή παροχή δωρεάν προσωπικής βοήθειας επιβίβασης/ αποβίβασης.
Αστικοί Κόμβοι
Οι προβλέψεις του Κανονισμού για τη συλλογή και την υποβολή δεδομένων αστικής κινητικότητας αφορούν τους αστικούς κόμβους του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T).
Μάλιστα, τα κράτη-μέλη έχουν προθεσμία έως το τέλος του 2026 προκειμένου να δηλώσουν τους κωδικούς των Τοπικών Διοικητικών Μονάδων (LAU) που αντιστοιχούν σε κάθε αστικό κόμβο, ενώ κάθε περιοχή LAU μπορεί να ανήκει αποκλειστικά σε έναν αστικό κόμβο.
Στην Ελλάδα ορίζονται ως αστικοί κόμβοι, εκτός από την Αθήνα/Αττική και τη Θεσσαλονίκη, αρκετές μεγάλες πόλεις όπως η Πάτρα, το Ηράκλειο, η Λάρισα, ο Βόλος, η Καλαμάτα, καθώς και νησιά όπως η Ρόδος και η Κέρκυρα. Επομένως, η χώρα καλείται να δηλώσει έως το τέλος του 2026 τους ακριβείς κωδικούς των Δήμων που απαρτίζουν κάθε κόμβο, λαμβάνοντας υπόψη ότι ως αστικός κόμβος νοείται το σύνολο των δήμων του πολεοδομικού συγκροτήματος.
Η πρόκληση για την Ελλάδα
Η χώρα μας καλείται σε σύντομο διάστημα να λάβει όλες εκείνες τις προβλέψεις για να τηρήσει τον νέο Κανονισμό εντός των αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων.
Η σημαντικότερη, ίσως, πρόκληση, είναι ότι θα πρέπει να μεταβεί σε μία συστηματική, ψηφιοποιημένη και γεωγραφικά ορισμένη συλλογή δεδομένων για τους ελληνικούς Αστικούς Κόμβους καθώς ακόμα και όπου υπάρχουν εγκεκριμένα ΣΒΑΚ δεν επαρκούν για να καλύψουν τις απαιτήσεις. Επιπλέον, ο Κανονισμός απαιτεί συστηματική ανανεώσιμη μέτρηση ανά 4ετία ή 5ετία.
Θα πρέπει, λοιπόν, να θεσπιστεί κεντρική μεθοδολογία αντί για την συγκέντρωση αποσπασματικών μελετών, ενώ και στο κομμάτι της ασφάλειας θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα δεδομένα για τα τροχαία πληρούν και την πρόβλεψη του γεωεντοπισμού.
Ταυτόχρονα, σημαντικό ζητούμενο θα είναι και η ψηφιακή ενοποίηση δεδομένων δρομολογίων από διαφορετικούς φορείς που εξυπηρετούν τις μετακινήσεις στους αστικούς κόμβους.
Επιπρόσθετα, η χώρα μας ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με τις ελλείψεις σε ζητήματα προσβασιμότητας των σιδηροδρομικών σταθμών καθώς ελέγχεται αυστηρά σειρά κριτηρίων.
Και φυσικά κοινή συνισταμένη όλων είναι ο χρόνος. Μία διαπιστωμένη αδυναμία, καθώς η απώτερη προθεσμία για συμμόρφωση με τον νέο Κανονισμό και τη συλλογή δεδομένων όπως αυτός ορίζει είναι το τέλος του 2028.
