Τη στρατηγική σημασία της ελληνικής χειροτεχνίας ως μοχλού πολιτιστικής, κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης ανέδειξαν οι παρεμβάσεις κυβερνητικών και θεσμικών φορέων στη σημερινή ημερίδα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για την παρουσίαση της μελέτης «Ελληνική Χειροτεχνία: Υφιστάμενη Κατάσταση, Προκλήσεις και Προοπτικές».
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά της, ανακοίνωσε ότι εντός του καλοκαιριού θα τεθεί σε λειτουργία ηλεκτρονική πλατφόρμα δικτύωσης των χειροτεχνών, υπογραμμίζοντας ότι η χειροτεχνία μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα ανάπτυξης, με δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού και εκπαιδευτικά προγράμματα πιστοποίησης δεξιοτήτων. Παράλληλα, κυβερνητικοί και επιχειρηματικοί φορείς τόνισαν την ανάγκη θεσμικής σταθερότητας, χρηματοδοτικών εργαλείων και στενής συνεργασίας κράτους, επιμελητηρίων και κοινωνικών εταίρων, ώστε ο κλάδος να αξιοποιήσει πλήρως τη δυναμική του στην εγχώρια και διεθνή αγορά.
Στο πλαίσιο αυτό, επισημάνθηκε ότι το υπουργείο Ανάπτυξης κινείται ενεργά με δράσεις αναζωογόνησης της ελληνικής χειροτεχνίας, μεταξύ των οποίων και η ενθάρρυνση φορέων για την απόκτηση πιστοποιητικών γεωγραφικής ένδειξης για χειροτεχνικά προϊόντα.
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας παρουσιάστηκαν τα βασικά ευρήματα της μελέτης, η οποία υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «Ανάπτυξη μηχανισμών και εφαρμογή δράσεων στήριξης της προσαρμοστικότητας και της ανθεκτικότητας των ΜΜΕ και του ανθρώπινου δυναμικού τους» του Προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα 2021-2027».
Πιο αναλυτικά, στην μελέτη αποτυπώνεται η υφιστάμενη κατάσταση της ελληνικής χειροτεχνίας, την καταγραφή των αναγκών, προβλημάτων και δυνατοτήτων των επιμέρους χειροτεχνικών κλάδων, καθώς και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής για την ενίσχυση του τομέα. Παράλληλα, παρουσιάστηκε η πρόταση του Ινστιτούτου για τη συγκρότηση και λειτουργία Κλαδικού Συμβουλίου Δεξιοτήτων Χειροτεχνίας, ως θεσμικού μηχανισμού διαβούλευσης και σχεδιασμού δράσεων για την παρακολούθηση των αναγκών δεξιοτήτων, τη διάγνωση των τάσεων απασχόλησης και την πρόγνωση της μελλοντικής ζήτησης ειδικοτήτων.
Χαιρετίζοντας την ημερίδα, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι η ελληνική χειροτεχνία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις τοπικές κοινωνίες και ότι η προσέγγιση της Πολιτείας είναι ολιστική, με στόχο τη μετατροπή της χειροτεχνίας σε βασικό μοχλό ανάπτυξης, από τις πρώτες ύλες έως τις εξαγωγές. Υπογράμμισε, επίσης, ότι υλοποιούνται δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα με πιστοποιήσεις δεξιοτήτων, ενώ παράλληλα προωθείται ο ψηφιακός μετασχηματισμός των χειροτεχνικών επιχειρήσεων. Όπως ανέφερε, εντός του καλοκαιριού θα τεθεί σε λειτουργία και ηλεκτρονική πλατφόρμα για τη δικτύωση των χειροτεχνών.
Ο υφυπουργός Παιδείας Κώστας Βλάσσης επισήμανε ότι η ελληνική χειροτεχνία συνδέεται άμεσα με την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας και ότι η Ελλάδα χρειάζεται μορφές επιχειρηματικότητας που σέβονται την παράδοση. Τόνισε τον κομβικό ρόλο των κοινωνικών εταίρων στη διαμόρφωση πολιτικών για τα ελληνικά χειροτεχνικά επαγγέλματα.
Η αντιπεριφερειάρχης Επιχειρηματικότητας Αλεξάνδρα Πάλλη Γιαννακοπούλου σημείωσε ότι η ελληνική χειροτεχνία δεν αποτελεί μόνο στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και ουσιαστικό κομμάτι της ελληνικής οικονομίας.
Ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδας Γιάννης Βουτσινάς ανέφερε ότι η ελληνική χειροτεχνία δημιουργεί εισόδημα και ότι αποτελεί χρέος της Πολιτείας, των επιμελητηρίων και των εμπλεκόμενων φορέων να εργαστούν συστηματικά για την ενίσχυση των χειροτεχνικών επαγγελμάτων, τα οποία ενσωματώνουν σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών Κώστας Δαμίγος υπογράμμισε ότι η χειροτεχνία συνδέει το παρελθόν με το παρόν και μπορεί να οδηγήσει σε ένα βιώσιμο μέλλον, καθώς ο καταναλωτής αναζητά το αυθεντικό, το παραδοσιακό και το χειροποίητο προϊόν. Αναφέρθηκε στις πιέσεις από τα εισαγόμενα προϊόντα και στην ανάγκη ενίσχυσης της ελληνικής χειροτεχνίας, παρουσιάζοντας στοιχεία συμμετοχής των χειροτεχνών στο ΒΕΑ, όπου φιλοξενείται η πλειονότητα των επαγγελματιών του κλάδου.
Ο γενικός γραμματέας του ΒΕΠ Βασίλης Δανέζης επεσήμανε την ανάγκη θεσμικής σταθερότητας και χρηματοδοτικών προγραμμάτων που θα διασφαλίσουν τη συνέχεια και την ανάπτυξη των χειροτεχνικών επαγγελμάτων.
Ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ Γιώργος Καββαθάς τόνισε ότι η χειροτεχνία αποτελεί μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας και της δημιουργικής οικονομίας της χώρας, αναδεικνύοντας τις διαρθρωτικές αδυναμίες του κλάδου, όπως η απουσία ενιαίου θεσμικού πλαισίου, η δυσκολία πρόσβασης στη χρηματοδότηση, η γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού και τα κενά στην εκπαίδευση και πιστοποίηση δεξιοτήτων. Παράλληλα, επισήμανε το αυξανόμενο ενδιαφέρον για αυθεντικά και βιώσιμα προϊόντα και τη δυνατότητα της χειροτεχνίας να λειτουργήσει ως μοχλός τοπικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και εξωστρέφειας.
Τέλος, ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών Γιάννης Χατζηθεοδοσίου υπογράμμισε την υπεραξία της μελέτης και την ανάγκη για μια κοινή εθνική στρατηγική, θεσμική οργάνωση, ποιοτική εκπαίδευση και πιστοποίηση δεξιοτήτων, καθώς και αξιοποίηση της τεχνολογίας και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Επισήμανε, επίσης, την ανάγκη για χρηματοδοτικά εργαλεία, δημιουργία εθνικού brand για την ελληνική χειροτεχνία, ανάπτυξη συνεργατικών σχηματισμών και σύνδεση του κλάδου με τον τουρισμό και τη δημιουργική οικονομία.
Προτάσεις Πολιτικής και Κατευθύνσεις για το Μέλλον
Όπως επισημάνθηκε, η ελληνική χειροτεχνία μπορεί να αποτελέσει δυναμικό πυλώνα της δημιουργικής οικονομίας και της βιώσιμης ανάπτυξης, υπό την προϋπόθεση συντονισμένης στρατηγικής και θεσμικής ανασυγκρότησης του κλάδου.
Οι προτάσεις της μελέτης συγκροτούν ένα συνεκτικό πλαίσιο μεταρρυθμίσεων και δράσεων για την ενίσχυση της χειροτεχνίας, στηριζόμενο σε τρεις στρατηγικούς άξονες: θεσμική οργάνωση, οικονομική βιωσιμότητα και ανάπτυξη δεξιοτήτων. Οι βασικές προτάσεις πολιτικής που προέκυψαν στο πλαίσιο της μελέτης είναι οι ακόλουθες:
▶ Δημιουργία Εθνικού Μητρώου Χειροτεχνίας: Το μητρώο θα λειτουργεί ως εργαλείο χαρτογράφησης και καταγραφής των επιχειρήσεων και επαγγελματιών του κλάδου, παρέχοντας αξιόπιστα δεδομένα για το σχεδιασμό πολιτικών, τη στόχευση επιδοτήσεων και την αξιολόγηση της αγοράς. Θα συμβάλει στην ορατότητα και στην επίσημη αναγνώριση της χειροτεχνικής δραστηριότητας.
▶ Ίδρυση Εθνικού Φορέα Χειροτεχνίας (Craft Council): Ο φορέας θα πρέπει να έχει ρόλο στρατηγικού συντονισμού και εκπροσώπησης, διασφαλίζοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατικών αρχών, επαγγελματικών ενώσεων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Θα αναλάβει τη χάραξη εθνικής στρατηγικής, τη διαχείριση του μητρώου, τη διασύνδεση με ευρωπαϊκούς φορείς και οργανισμούς, καθώς και την παρακολούθηση και αξιοποίηση προγραμμάτων στήριξης.
▶ Εισαγωγή Εθνικού Χειροτεχνικού Σήματος: Το σήμα θα λειτουργεί ως εγγύηση ποιότητας, αυθεντικότητας και προέλευσης, προστατεύοντας τα προϊόντα από απομιμήσεις και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Θα αποτελέσει εργαλείο προβολής και branding της ελληνικής χειροτεχνίας στις διεθνείς αγορές.
▶ Πιστοποίηση επαγγελματικών περιγραμμάτων και διαδρομές ανάπτυξης δεξιοτήτων: Προτείνεται η δημιουργία προγραμμάτων εκπαίδευσης σε συνεργασία με το προτεινόμενο προς σύσταση Κλαδικό Συμβούλιο Δεξιοτήτων Χειροτεχνίας, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες της αγοράς χειροτεχνικών προϊόντων και να διασφαλίζεται η μεταβίβαση τεχνογνωσίας από τις παλαιότερες στις νεότερες γενιές.
▶ Ψηφιακός μετασχηματισμός: Περιλαμβάνει την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων (e-shops, πλατφόρμες προώθησης, βάσεις δεδομένων) και την εκπαίδευση σε δεξιότητες ηλεκτρονικού εμπορίου και marketing.
▶ Ανάπτυξη νέων χρηματοδοτικών εργαλείων: Δημιουργία ταμείων εγγυοδοσίας, μικροπιστώσεων και κινήτρων για νέες επιχειρήσεις. Ενσωμάτωση της χειροτεχνίας στα προγράμματα του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάκαμψης, με στόχο τη ρευστότητα και την τεχνολογική αναβάθμιση.
▶ Ενίσχυση περιφερειακών συνεργατικών σχηματισμών (clusters): Δημιουργία τοπικών οικοσυστημάτων χειροτεχνίας, που θα συνδέουν παραγωγούς, εμπορικές επιχειρήσεις και πολιτιστικούς φορείς, ενισχύοντας την εξωστρέφεια και την τοπική ανάπτυξη.
▶ Σύνδεση με τη δημιουργική οικονομία και τον τουρισμό: Προώθηση κοινών δράσεων με σχεδιαστές, μουσεία και τουριστικούς φορείς, ώστε τα χειροτεχνικά προϊόντα να ενταχθούν στις εμπειρίες πολιτιστικού τουρισμού και να ενισχύσουν την ελληνική ταυτότητα.
