Πηγή Εικόνας: ΑΠΕ-ΜΠΕΠάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σήμερα σε πόλεις. Μέχρι το 2050, ο αριθμός αυτός θα φτάσει τα δύο τρίτα, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Αυτή η ραγδαία αστικοποίηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον κατασκευαστικό τομέα καθώς οι πόλεις αντιμετωπίζουν διπλό βάρος. Πρώτον, θα υποστούν τις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως καύσωνες, πλημμύρες και καταιγίδες. Δεύτερον, η έλλειψη νερού θα γίνει ιδιαίτερα αισθητή στους αστικούς πληθυσμούς, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Ωστόσο, οι πόλεις δεν είναι μόνο θύματα της κλιματικής αλλαγής, αλλά και βασικοί συντελεστές της κρίσης. Τα κτίρια ευθύνονται για ένα τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών. Σύμφωνα με το World Green Building Council, τα κτίρια ευθύνονται για το 39% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που σχετίζονται με την ενέργεια.
Οι λειτουργικές εκπομπές από την ψύξη και τη θέρμανση, καθώς και η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, αντιπροσωπεύουν το 28%, ενώ τα υλικά και η διαδικασία κατασκευής αντιπροσωπεύουν το υπόλοιπο 11%. Όπως επισημαίνεται σε άρθρο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, οι αστικές υποδομές πρέπει να εξελιχθούν. Τα κτίρια και τα συστήματα κινητικότητας δεν μπορούν πλέον να παραμένουν παθητικοί καταναλωτές ενέργειας. Αντίθετα, πρέπει να γίνουν ενεργοί συνεισφέροντες σε ένα έξυπνο, ολοκληρωμένο ενεργειακό οικοσύστημα.
Οι πόλεις έχουν ήδη αρχίσει τη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα. Τα δίκτυα δημόσιων μεταφορών, οι υποδομές ποδηλασίας και οι σταθμοί φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων (EV) επεκτείνονται. Ωστόσο, το επόμενο βήμα στοχεύει σε μια βαθύτερη ολοκλήρωση: τα κτίρια και η κινητικότητα πρέπει να συνεργάζονται για την παραγωγή, την αποθήκευση και την κοινή χρήση ενέργειας.
Φανταστείτε έξυπνα κτίρια εξοπλισμένα με ηλιακούς συλλέκτες και συστήματα μπαταριών. Αυτά τα κτίρια θα μπορούσαν να παράγουν ανανεώσιμη ενέργεια, να την αποθηκεύουν, αλλά και να την μοιράζονται με κοντινά σπίτια ή οχήματα.
Τα ηλεκτρικά οχήματα, με τη σειρά τους, θα μπορούσαν να λειτουργούν ως κινητές μπαταρίες, μεταφέροντας ενέργεια και τροφοδοτώντας το δίκτυο όταν χρειάζεται. Μαζί, τα κτίρια και τα ηλεκτρικά οχήματα θα μπορούσαν να σχηματίσουν αποκεντρωμένους ενεργειακούς κόμβους, δημιουργώντας μικροδίκτυα σε κλίμακα γειτονιάς που θα είναι ευέλικτα, ανθεκτικά και αποδοτικά.
Δεν πρόκειται για επιστημονική φαντασία αλλά για ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Ευθυγραμμίζοντας ολόκληρο τον κύκλο ζωής των κτιρίων – από το σχεδιασμό και την κατασκευή έως τη λειτουργία και την τελική αποδόμηση – μπορούμε να βελτιστοποιήσουμε τη συμβολή τους στο αστικό ενεργειακό σύστημα και να εμβαθύνουμε την αλυσίδα αξίας.
Η υποτίμηση της ανακαίνισης
Ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής συχνά παραβλέπεται: η ανακαίνιση υφιστάμενων κτιρίων. Τα περισσότερα κτίρια που θα υπάρχουν το 2050 υπάρχουν ήδη σήμερα. Αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στις νέες κατασκευές, πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στην αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων.
Η ανακαίνιση βελτιώνει την ενεργειακή απόδοση, μειώνει τις εκπομπές και παρατείνει τη διάρκεια ζωής των κτιρίων. Επίσης, διαφυλάσσει την πολιτιστική κληρονομιά και μειώνει τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο της κατεδάφισης και της παραγωγής νέων υλικών.
Ωστόσο, οι ισχύοντες κανονισμοί συχνά καθιστούν την ανακαίνιση πιο περίπλοκη από τις νέες κατασκευές. Χρειαζόμαστε απλοποιημένες, ευέλικτες πολιτικές που να επιβραβεύουν κάθε βήμα προς την απανθρακοποίηση – όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Τελικά, κάθε τόνος διοξειδίου του άνθρακα που εξοικονομείται έχει σημασία.
Ανάπτυξη γειτονιών ως κοινωνική υποδομή
Η βιώσιμη αστική ανάπτυξη δεν αφορά μόνο την ενέργεια, αλλά και τους ανθρώπους. Οι πόλεις πρέπει να γίνουν χώροι όπου οι κοινότητες ευημερούν. Αυτό σημαίνει επενδύσεις σε κοινωνική υποδομή: προσιτή στέγαση, χώροι πρασίνου, κοινοτικά κέντρα και δημόσιες υπηρεσίες χωρίς αποκλεισμούς.
Οι γειτονιές πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να προάγει την ευημερία, την κοινωνική συνοχή και την προσβασιμότητα. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα είναι το έργο «Hangweide» στο Kernen της Γερμανίας. Στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Κτιρίων 2027, κατασκευάζονται 34 επιδοτούμενα διαμερίσματα με πράσινες στέγες και ηλιακούς συλλέκτες.
Το έργο αυτό συνδυάζει την οικολογική βιωσιμότητα με την κοινωνική ευθύνη, δημιουργώντας κατοικίες που είναι φιλικές προς το κλίμα και προσιτές. Με την ανάπτυξη ολόκληρων συνοικιών με ολοκληρωμένα ενεργειακά συστήματα, κοινές επιλογές κινητικότητας και κοινόχρηστους χώρους, μπορούμε να δημιουργήσουμε αστικά περιβάλλοντα που είναι τόσο δίκαια όσο και ανθεκτικά.
Κατάργηση τεχνικών και λειτουργικών εμποδίων
Η τεχνολογία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο να γίνουν οι πόλεις πιο έξυπνες και πιο βιώσιμες. Οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να παρακολουθούν την κατανάλωση ενέργειας σε πραγματικό χρόνο, να εντοπίζουν τις ανεπάρκειες και, έτσι, να βελτιστοποιούν την απόδοση των κτιρίων.
Για παράδειγμα, η πλατφόρμα STRABAG PFS eco2solutions το επιτρέπει αυτό μέσω μιας προσεκτικής ανάλυσης του κτιριακού αποθέματος, αξιολογώντας την τρέχουσα κατάσταση και τις ενεργειακές απαιτήσεις της δομής του κτιρίου, καθώς και τις τεχνικές εγκαταστάσεις. Αυτό συνδέεται στενά με την αξιολόγηση ενός ευρέος φάσματος πηγών πληροφοριών.
Στη συνέχεια, αναπτύσσεται μια πορεία απανθρακοποίησης με βάση την κατάσταση του κτιρίου και τις ενεργειακές απαιτήσεις του, καθώς και εκείνες των τεχνικών συστημάτων του.
Αυτές οι καινοτομίες διευκολύνουν την κατασκευή και την ανακαίνιση με βιώσιμο τρόπο, αλλά χρειάζονται τις κατάλληλες συνθήκες αγοράς και πολιτική υποστήριξη για να ευδοκιμήσουν.
Ένα σημαντικό εμπόδιο για τα έξυπνα ενεργειακά συστήματα είναι η περιορισμένη χωρητικότητα των υφιστάμενων ενεργειακών δικτύων και των υποδομών αποθήκευσης. Τα σημεία συμφόρησης του δικτύου μπορούν να οδηγήσουν σε σπατάλη ανανεώσιμης ενέργειας και να επιβραδύνουν την πρόοδο. Χωρίς επαρκή αποθήκευση, είναι δύσκολο να εξισορροπηθεί η προσφορά και η ζήτηση ή να ενσωματωθούν διαλείπουσες πηγές όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια.
Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει την επέκταση της υποδομής του δικτύου και να δώσει κίνητρα για λύσεις αποθήκευσης που μπορούν να επεκταθούν. Τεχνολογίες όπως η μετατροπή ηλεκτρικής ενέργειας σε αέριο, που μετατρέπει την πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια σε υδρογόνο, προσφέρουν πολλά υποσχόμενες επιλογές, αλλά απαιτούν επενδύσεις και υποστηρικτικούς κανονισμούς.
Υπάρχουν εταιρείες που είναι έτοιμες να παράγουν καθαρό υδρογόνο, ωστόσο η ανεπαρκής υποδομή και η χαμηλή ζήτηση στην αγορά επιβραδύνουν την πρόοδο. Χωρίς οικονομικά αποδοτικά μοντέλα για την ηλεκτρική ενέργεια και την πρόσβαση στο δίκτυο, το υδρογόνο παραμένει οικονομικά μη ελκυστικό.
