Πηγή Εικόνας: ΕΡΓΟΝΗ νέα μορφή με την οποία παραδίδεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη η ιστορική αγορά Μοδιάνο δε σχηματίστηκε αβασάνιστα. Για να λάβει υπόσταση, οι αδερφοί Δούζη και η ομάδα της Ergon εργάστηκαν επί πολλούς μήνες, τόσο με έρευνα σε ιστορικά αρχεία και σε χιλιάδες σχόλια και κριτικές καταναλωτών, όσο και ταξιδεύοντας σε σκεπαστές αγορές της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και των ΗΠΑ. Καθώς πλησιάζεις την αγορά από τις όψεις της στις οδούς Ερμού και Βασιλέως Ηρακλείου, το πρώτο πράγμα που βλέπεις είναι η επιγραφή «Αγορά Κεντρική Θεσσαλονίκης». Αυτό ήταν το όνομα της αγοράς στα αρχικά σχέδια του 1922, φέροντα την υπογραφή των Oliphant και Μοδιάνο (στα γαλλικά «Bazar Central Salonique» και στα ελληνικά «Αγορά Κεντρική Θεσσαλονίκης») κι αυτό ακριβώς αποκαταστάθηκε στις πινακίδες των όψεων επί της Ερμού και της Βασιλέως Ηρακλείου -με την ίδια σειρά λέξεων, που είχε τότε.
Με την ευκαιρία της τρίτης κατά σειρά φοράς, που η αγορά Μοδιάνο ανοίγει τις πόρτες της -η πρώτη το 1925, η δεύτερη τον Δεκέμβριο του 2022 και η τρίτη ουσιαστικά σήμερα- το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με τον Θωμά Δούζη, ιδρυτή και CEO της Ergon, για τη διαδρομή η οποία οδήγησε σε αυτό που από σήμερα βλέπουν όσες και όσοι επισκέπτονται την ιστορική αγορά και τα 29 καταστήματά της. Όταν ρωτάμε τον Θωμά Δούζη σε ποια σχέδια ή ιστορικές μαρτυρίες βασίστηκε η ομάδα της Ergon, ώστε να κατορθώσει να μείνει πιστή στον ιστορικό χαρακτήρα της αγοράς, απαντά: «Κάναμε πολύ μεγάλη έρευνα και δεν την κάναμε μόνο σε αρχεία. Μαζέψαμε, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, χιλιάδες σχόλια, κριτικές και βίντεο από όλες τις φάσεις της αγοράς. Από τα χρόνια που ήταν το κέντρο μέσα στο κέντρο, από τα δύσκολα χρόνια, από τη “χθεσινή” της μέρα. Τα διαβάσαμε και τα αναλύσαμε ένα ένα».
Όπως λέει, αυτό που προέκυψε ήταν εξαιρετικά καθαρό: «Ο κόσμος θυμάται συγκεκριμένα πράγματα και ζητάει συγκεκριμένα πράγματα. Θυμάται τον έμπορο που ήξερε τι του αρέσει. Θυμάται ότι εδώ έβρισκε το ψάρι της ημέρας και το κρέας που ζητούσε. Θυμάται τη φασαρία και τα διαλαλήματα. Και ζητάει να μπορεί να κάνει εδώ τα ψώνια της βδομάδας του και μετά να κάτσει κάπου να φάει. Πάνω σε αυτό δουλέψαμε. Η ιστορική πίστη δεν είναι μόνο θέμα υλικών και όψεων. Είναι να ξαναδώσεις στο κτήριο τη χρήση για την οποία φτιάχτηκε, με τους ανθρώπους που ξέρουν να την υπηρετούν» επισημαίνει.
Από τα σουκ της Μέσης Ανατολής και την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Βαρκελώνη, το Παρίσι και τελικά το Καπάνι
Η ομάδα δεν περιορίστηκε πάντως σε έρευνα επί χάρτου ή σε ηλεκτρονικά αρχεία, αφού επεκτάθηκε και στο πεδίο. «Ταξιδέψαμε πολύ και ταξιδέψαμε με όλες τις ομάδες μας μαζί, από τις λειτουργίες και το IT (τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών) μέχρι το ERGON Atelier, που σχεδίασε και υλοποίησε το interior, το styling και τα γραφιστικά της αγοράς. Πήγαμε στα σουκ της Μέσης Ανατολής και στην Κωνσταντινούπολη, εκεί όπου η σκεπαστή αγορά γεννήθηκε ως ιδέα και κρατάει ακόμα τον ρυθμό της. Πήγαμε στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη, όπου η αγορά είναι κουλτούρα και όχι απλώς προμήθεια. Πήγαμε στο Παρίσι, όπου οι αγορές παραμένουν τόπος συνάντησης των ντόπιων. Και στη Βοστώνη και τη Νέα Υόρκη, για να δούμε πώς λειτουργεί μια σύγχρονη αγορά με τα σημερινά δεδομένα. Πήγαμε όμως και δίπλα, στο δικό μας Καπάνι, γιατί η καλύτερη σχολή ήταν πάντα εδώ», περιγράφει.
Ποιο ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι της όλης διαδικασίας ανασχεδιασμού της αγοράς; «Το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν η σύνθεση. Να πάρεις όλα αυτά και να τα μεταφράσεις σε ένα μείγμα καταστημάτων που στέκει κάθε μέρα, όχι μόνο τα Σαββατοκύριακα. Ποιος θα είναι δίπλα σε ποιον, τι θα βρίσκει κανείς στις 11 το πρωί και τι στις εννέα το βράδυ, πώς κρατιέται η ποιότητα όταν κάθε κατάστημα είναι μια ανεξάρτητη επιχείρηση με τη δική της φωνή» σημειώνει.
«Το “Αγορά Μοδιάνο” ανήκει στους Θεσσαλονικείς»
Στο ερώτημα γιατί επελέγη η ονομασία «Αγορά Κεντρική Θεσσαλονίκης» στις όψεις των οδών Ερμού και Βασιλέως Ηρακλείου, ο Θωμάς Δούζης απαντά πως η ομάδα δεν επέλεξε την ονομασία, αλλά τη βρήκε στα αρχικά σχέδια του 1922. «Είναι το όνομα που είναι γραμμένο στα αρχικά σχέδια του 1922, στα γαλλικά “Bazar Central Salonique” και στα ελληνικά “Αγορά Κεντρική Θεσσαλονίκης”, στα σχέδια που υπογράφουν ο Oliphant και ο Μοδιάνο. Αυτό αποκαταστάθηκε στις πινακίδες των όψεων επί της Ερμού και της Βασιλέως Ηρακλείου, με την ίδια σειρά λέξεων που είχε τότε. Το «Μοδιάνο» δεν το αφήνουμε πίσω. Το λέμε, το γράφουμε, το τιμούμε. Είναι όμως προσωνύμιο που έδωσε η πόλη, όχι εμπορική ονομασία. Ανήκει στους Θεσσαλονικείς που έδιναν εδώ ραντεβού επί δεκαετίες, και έτσι το κρατάμε, ελεύθερο στη γλώσσα της πόλης. Η επίσημη ονομασία είναι Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης, στα αγγλικά Thessaloniki Central Market» διευκρινίζει.
Τα προηγούμενα εγκαίνια της αγοράς είχαν γίνει μόλις τον Δεκέμβριο του 2022, αλλά οι καταναλωτές δεν την «αγκάλιασαν». Τι πιστεύει ο Θωμάς Δούζης πως δεν λειτούργησε στο προηγούμενο εγχείρημα; «Το σημαντικό είναι ότι το κτήριο σώθηκε από την κατάρρευση. Αυτό ήταν το δύσκολο και έγινε. Εμείς κοιτάμε μπροστά, και το ερώτημα που βάλαμε στον εαυτό μας ήταν συγκεκριμένο: Τι χρειάζεται μια αγορά για να την έχει ανάγκη η πόλη καθημερινά; Η απάντηση ήταν να επιστρέψει το βάρος στο φρέσκο προϊόν και στους ανθρώπους που το ξέρουν. Ο ψαράς, ο χασάπης, ο μανάβης, ο φούρναρης, το μπακάλικο, δίπλα στα μαγειρεία και στα μπαρ. Καταστήματα που στέκουν το ένα δίπλα στο άλλο και στηρίζονται μεταξύ τους, με κοινή προμήθεια εκεί που έχει νόημα και με τη δυνατότητα να παραγγείλεις από το ένα και να καθίσεις στο άλλο. Θα κρίνουμε τη δουλειά μας με ένα μέγεθος. Πόσοι Θεσσαλονικείς κάνουν εδώ τα ψώνια τους κάθε βδομάδα» καταλήγει.
Πόσα καταστήματα λειτουργούν στην αγορά Μοδιάνο και λίγη ιστορία
Εν αναμονή των εξελίξεων, η βόλτα στα 29 καταστήματα της αγοράς -που άνοιξε άτυπα χθες το μεσημέρι και επισήμως από σήμερα Τετάρτη- αποπνέει ζεστασιά. Τα δε καταστήματά της συνεργάζονται και λειτουργούν σαν ένας οργανισμός: για παράδειγμα, τα κρέατα, τα ψάρια, τα φρούτα και τα λαχανικά που μαγειρεύονται στα μαγαζιά της δεν διανύουν μεγαλύτερη διαδρομή από μερικά μέτρα, αφού κι αυτά διατίθεται μέσα στην αγορά. Το ίδιο και τα γιαούρτια, το τυρί και άλλα τρόφιμα. Στο οικοσύστημα των 29 καταστημάτων που βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη, τα 27 είναι concepts γαστρονομίας και αγορών τροφίμων και τα δύο μη γαστρονομικής χρήσης: εστιατόρια, καφέ, τσιπουράδικο, καφενείο, αρτοποιείο, ζαχαροπλαστείο, γαλακτοπωλείο, πιτσαρία, μπεργκεράδικο, κάβα ποτών, bars, ανθοπωλείο, αγορές τροφίμων και κατάστημα με σουβενίρ, είναι μερικά μόνο από τα διαφορετικά καταστήματα εντός της Αγοράς, που οραματίζονται να αποτελέσουν την καθημερινή συνήθεια των ανθρώπων της πόλης και να τους ενώσουν από το πρωί έως το βράδυ σε κοινά τραπέζια.
Η αγορά γυρίζει λοιπόν τη νέα σελίδα της εν έτει 2026, περίπου έναν αιώνα μετά την πρώτη λειτουργία της. Όταν ξεκινούσε η κατασκευή της Αγοράς, η Θεσσαλονίκη ήταν «μια άλλη πόλη»: πολυεθνική, με έντονο εβραϊκό στοιχείο, πολύγλωσση και έτοιμη να αναστηθεί από τις στάχτες της μεγάλης πυρκαγιάς του 1917, που κατέστρεψε μεγάλο μέρος της. Ο θεμέλιος λίθος της Αγοράς μπήκε σε σημείο της πυρίκαυστης ζώνης, όπου προβλεπόταν να δημιουργηθούν παζάρια (bazaars), με βάση τα σχέδια της ομάδας του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Ερνέστ Εμπράρ. Προηγουμένως, στο συγκεκριμένο σημείο βρισκόταν το παλιό κέντρο θρησκευτικής και οικονομικής ζωής της πόλης (συναγωγή Ταλμούδ Τορά).
Τα σχέδια της στεγασμένης αγοράς έκανε ο Εβραίος αρχιτέκτονας Ελί Μοδιάνο, ο οποίος είχε σπουδάσει στο Παρίσι -οι γαλλικές επιρροές στο έργο του είναι εμφανείς στις κατασκευαστικές λεπτομέρειες των εντυπωσιακών κτηρίων της Αγοράς, που βρίσκεται μεταξύ των οδών Ερμού και Βασιλέως Ηρακλείου, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Όταν έμπαινε ο θεμέλιος λίθος της αγοράς, εν έτει 1922, ο οίκος των πανίσχυρων Μοδιάνο ήταν σε κρίση, όπως και συνολικά η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης: ο εβραϊκός αστισμός της πόλης υπολογίζεται ότι είχε αρχίσει να παρακμάζει από το 1911, με τα «ιερά τέρατα» της κοινότητας, τους Μοδιάνο και τους Αλλατίνι, να περιλαμβάνονται, στα χρόνια που θα ακολουθούσαν, στους οίκους που ανέστειλαν τις πληρωμές τους, σκορπώντας τον πανικό στους πιστωτές τους. Η δε χολέρα που χτύπησε τη Θεσσαλονίκη, την ίδια περίπου εποχή, είχε δείξει «ιδιαίτερη προτίμηση στο εβραϊκό προλεταριάτο της», σύμφωνα με στοιχεία από το βιβλίο του Ε.Α.Χεκίμογλου, «Υπόθεση Μοδιάνο- Τραπεζικό κραχ στη Θεσσαλονίκη το 1911» (Θεσσαλονίκη 1991).
Οι Μοδιάνο, λοιπόν, ήταν σε κρίση. Παρόλα αυτά, στην καθομιλουμένη, το όνομα του Οίκου τους κατάφερε να εξουδετερώσει εκείνο που ήταν γραμμένο, με κεφαλαία, ευδιάκριτα γράμματα, στο μέτωπο του συγκροτήματος της Αγοράς: «ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΤΟΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ». Μέχρι τις μέρες μας, δεκαετίες μετά, ουδείς Θεσσαλονικιός λέει: “θα πάω στην κεντρική στοά τροφίμων”. Η αγορά είναι ακόμη γνωστή με το όνομα των Μοδιάνο, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι τα κτήρια συχνά κουβαλούν την ιστορία των αρχικών ιδιοκτητών τους.
Ωράριο λειτουργίας: Δευτέρα-Κυριακή 07:00-24:00 (Για τα επιμέρους καταστήματα στην Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να συμβουλεύονται τα ωράρια λειτουργίας τους).
Πηγή Εικόνας: ΕΡΓΟΝ 
Πηγή Εικόνας: ΕΡΓΟΝ 
Πηγή Εικόνας: ΕΡΓΟΝ
