Ολόκληρος ο κύκλος του νερού στον πλανήτη, που περιλαμβάνει τους ωκεανούς, την ατμόσφαιρα και το γλυκό νερό, βρίσκεται υπό πίεση. Τον Οκτώβριο του 2024, τα ποτάμια στη λεκάνη του Αμαζονίου έπεσαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ η Ισπανία βίωσε τις χειρότερες πλημμύρες των τελευταίων 30 ετών. Παρόμοια ακραία φαινόμενα σημειώθηκαν και το 2025 με τον κύκλο του νερού να οδηγείται, ελέω και κλιματικής κρίσης, σε μία άνευ προηγουμένου ανισορροπία, κάνοντας πιο έντονες και συχνές τις ξηρασίες και τις πλημμύρες.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, από το 1900, η έκταση της γης που πλήττεται από ξηρασία έχει υπερδιπλασιαστεί, επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα πόσιμου νερού και την παραγωγή τροφίμων. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού – 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι – εκτίθεται σε πλημμύρες βάθους μεγαλύτερου από 0,15 μέτρα σε ένα πλημμυρικό φαινόμενο που συμβαίνει μία φορά στα 100 χρόνια, με την πλειονότητα να ζει σε χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα.
Την ίδια ώρα, ο ρυθμός θέρμανσης των ωκεανών έχει τετραπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1980, με αλυσιδωτές επιπτώσεις, όπως τήξη των πάγων, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και οξύνιση. Σε ορισμένες περιοχές καταγράφεται υπερβολική ποσότητα νερού – πλημμύρες, καταιγίδες, άνοδο της στάθμης της θάλασσας – ενώ σε άλλες περιοχές παρατηρείται έλλειψη νερού – ξηρασίες, σπανιότητα και αποξήρανση ποταμών – και, όλο και περισσότερο, νερό που είναι υπερβολικά μολυσμένο για να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια. Αυτό που προκύπτει είναι ότι ο κύκλος του νερού στη Γη γίνεται όλο και λιγότερο ισορροπημένος.
Καθώς μπαίνουμε στο 2026 – τη «Χρονιά του Νερού» που ολοκληρώνεται με την τρίτη σε διάστημα σχεδόν 50 ετών Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό (2-4 Δεκεμβρίου, ΗΑΕ) – ο κόσμος βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, όπου η πολιτική βούληση πρέπει επιτέλους να ανταποκριθεί στην κλίμακα της κρίσης, όπως αναφέρεται σε άρθρο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ.
Η κρίση του νερού βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της Ετήσιας Συνάντησης του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός 19-23 Ιανουαρίου, με την έναρξη σημαντικών νέων πρωτοβουλιών που στοχεύουν να ωθήσουν τον κόσμο στην ανάληψη δράσης για όλα τα υδάτινα συστήματα – ωκεανούς και γλυκό νερό.
Η κρίση του νερού σε 10 αριθμούς
Η διαταραχή στον κύκλο του νερού επηρεάζει κάθε τομέα, οικονομία και άτομο. Αν θέλαμε να αποτυπώσουμε σε νούμερα τι σημαίνει αυτό τότε θα πρέπει να αναφέρουμε τους αριθμούς που προκύπτουν (πηγές: Unicef; ScienceAdvances; UNESCO; ScienceAdvances; Water.org; Unicef; WMO; Geophysical Research Letters; WRI; PwC) και είναι οι εξής:
- 2,1 δισ. άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε σωστά διαχειριζόμενο πόσιμο νερό
- 3,4 δισ. άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλείς εγκαταστάσεις αποχέτευσης
- 75% του πληθυσμού ζει σε 101 χώρες που χάνουν γλυκό νερό εδώ και 22 χρόνια
- 2/3 των λεκανών απορροής ποταμών είτε ξεπέρασαν είτε δεν έφτασαν τα επίπεδα απορροής το 2024
- 450Gt πάγου χάνονται από τους παγετώνες κάθε χρόνο
- 1/2 των μεγάλων λιμνών του κόσμου έχουν χάσει την ικανότητα να ανακάμψουν
- 4 περιοχές «μεγάλης ξηρασίας» έχουν εμφανιστεί στο Βόρειο Ημισφαίριο
- 31% του παγκόσμιου ΑΕΠ θα εκτεθεί σε υψηλό υδατικό στρες έως το 2050
- 1 παιδί πεθαίνει κάθε δύο λεπτά από ασθένειες που σχετίζονται με το νερό
- 7 τρισ. δολάρια, περίπου, χρειάζονται για τις παγκόσμιες υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του νερού, προκειμένου να επιτευχθούν οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs).
Αυτή η αρνητική δυναμική που έχει δημιουργηθεί δεν επηρεάζει μόνο την πρόσβαση στο νερό ή τις βασικές ανάγκες αποχέτευσης. Με τον κύκλο του νερού σε ανισορροπία σε όλο τον πλανήτη, η αστάθεια καθιστά τις οικονομίες και τις επιχειρήσεις ευάλωτες σε κλυδωνισμούς και πιέσεις που σχετίζονται με το νερό και επηρεάζουν τα πάντα, από τη γεωργία και τη βιομηχανία έως τη λειτουργία των πόλεων και των κοινοτήτων.
Με τη συνολική ετήσια οικονομική αξία των υδάτινων οικοσυστημάτων να εκτιμάται σε 58 τρισεκατομμύρια δολάρια, η χρηματοδότηση θα είναι κρίσιμη για την απελευθέρωση κεφαλαίων για την ανθεκτικότητα του νερού, καθώς η επενδυτική ροή που απαιτείται για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας κρίσης δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί. Ωστόσο, η Παγκόσμια Τράπεζα υποδηλώνει ότι μόνο το 2-3% των παγκόσμιων επενδύσεων στον τομέα του νερού πραγματοποιείται από τον ιδιωτικό τομέα, υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη εξερεύνησης καινοτόμων μηχανισμών, σε συνδυασμό με κατάλληλα μοντέλα αποτίμησης και κατανομής κινδύνου.
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ επικεντρώνεται σε τρεις βασικούς τομείς για την προστασία του γλυκού νερού: χρηματοδότηση κατάλληλη για τον σκοπό που διατίθεται, συνεργασίες σε επίπεδο λεκάνης απορροής και καινοτομία. Μέσω των πρωτοβουλιών μικροχρηματοδότησης της Water.org, 85 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μπορούν πλέον να ανοίξουν τη βρύση ή να χρησιμοποιήσουν με ασφάλεια μια τουαλέτα, επειδή μικρά, προσιτά δάνεια τους έδωσαν πρόσβαση σε ασφαλές νερό ή αποχέτευση. Άλλες πρωτοβουλίες, όπως η Water Resilience Coalition, στοχεύουν στην αύξηση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα σε δράσεις που αφορούν το νερό, δημιουργώντας νέα μοντέλα συνεργασίας. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν πώς τα συστήματα ύδρευσης μπορούν να μετασχηματιστούν μέσω καινοτόμων προσεγγίσεων και συνεργασίας μεταξύ πολλών ενδιαφερόμενων μερών. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα της κρίσης του νερού απαιτεί την ταχεία επέκταση αυτών των ιδεών.
Ωστόσο, οι επενδύσεις από μόνες τους δεν αρκούν χωρίς να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της διατήρησης των υδάτινων συστημάτων: κρίσιμα συστήματα της γης, επισιτιστική ασφάλεια και βιοποικιλότητα.
«Μπλε τρόφιμα» και η αναπτυσσόμενη αναγεννητική μπλε οικονομία
Περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι λαμβάνουν τουλάχιστον το 20% της διατροφής τους από μπλε τρόφιμα – ψάρια, οστρακοειδή, φύκια και υδρόβια φυτά – και οι τομείς αυτοί απασχολούν πάνω από 800 εκατομμύρια άτομα.
Τα μπλε τρόφιμα έχουν σημαντικά χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα από άλλες πηγές πρωτεϊνών και η ζήτηση αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050 για να καλύψει τις παγκόσμιες ανάγκες σε πρωτεΐνες.
Ωστόσο, η οξίνιση των ωκεανών, η υπεραλίευση και η ρύπανση απειλούν αυτά τα συστήματα, μαζί με την αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών που εντείνει τις τροπικές καταιγίδες και τους τυφώνες, με τεράστιες συνέπειες για τη βιοποικιλότητα, τις οικονομίες και τις ζωές των ανθρώπων.
Η βιώσιμη επέκταση της παραγωγής μπλε τροφίμων είναι αδύνατη χωρίς την προστασία των ωκεανών και ήδη τίθενται σε εφαρμογή βασικά μέτρα προστασίας.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Συνθήκη για την Ανοικτή Θάλασσα επικυρώθηκε επίσημα μετά την επίτευξη του ορίου που απαιτείται για την έναρξη ισχύος της, και στις 17 Ιανουαρίου έγινε διεθνές δίκαιο. Είναι η πρώτη νομικά δεσμευτική συμφωνία που προστατεύει τη θαλάσσια ζωή πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας, καλύπτοντας τα δύο τρίτα της θαλάσσιας έκτασης που προηγουμένως δεν διέθετε ολοκληρωμένη προστασία. Τον Οκτώβριο του 2025, η Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) υιοθέτησε ψήφισμα για την προστασία της μεσοπελαγικής ζώνης, ή «ζώνης του λυκόφωτος» (βάθος 200-1.000 μέτρων), η οποία περιέχει 600 εκατομμύρια μετρικούς τόνους βιομάζας και διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος μέσω της «βιολογικής αντλίας» που μεταφέρει τον άνθρακα στα βάθη των ωκεανών.
Η Ετήσια Συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για το 2026 θα αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική για να προωθήσει την πρόοδο σε τρεις κρίσιμες διαστάσεις: πρόσβαση και διαχείριση γλυκού νερού, ασφάλεια των θαλάσσιων τροφίμων και προστασία των ωκεανών.
