Πηγή Εικόνας: απε μπεΗ μετατροπή μίας από τις μεγαλύτερες σωρούς με απόβλητα εξόρυξης άνθρακα στην Πολωνία σε ένα ζωντανό και ακμάζον λιβάδι αποτέλεσε πραγματική πρόκληση για την καθηγήτρια Alicja Krzemień. Όμως, μαζί με συναδέλφους της ερευνητές και αξιοποιώντας τη χρηματοδότηση της ΕΕ, σύστησαν την ομάδα RECOVERY και κατάφεραν να αναζωογονήσουν το άγονο έδαφος στο ορυχείο Janina στο Libiąż, στα νότια της χώρας.
Εφάρμοσαν υποκατάστατα εδάφους, με στόχο την παροχή κατάλληλης δομής, pH, θρεπτικών συστατικών και οργανικής ύλης για την υποστήριξη της ζωής. Ένα από τα πρώτα πράγματα που έσπειραν ήταν η λευκή μουστάρδα, στο πλαίσιο ελεγχόμενων δοκιμών για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των νέων μειγμάτων εδάφους. Μόλις αναμόρφωσαν το έδαφος, η ζωή άρχισε να επιστρέφει. Πρώτα ήρθαν τα κουνέλια καθώς οι νεαροί βλαστοί αποτελούσαν τροφή, στη συνέχεια εμφανίστηκαν τα έντομα και στο τέλος οι μέλισσες, ένα αδιαμφισβήτητο σημάδι ότι η ζωή είχε επιστρέψει στην περιοχή. Και όλα αυτά μέσα σε μόλις δύο χρόνια.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, όπως αναφέρει το περιοδικό Horizon, η δουλειά δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς την υποστήριξη του Ταμείου Έρευνας για τον Άνθρακα και τον Χάλυβα (RFCS). «Προς το παρόν, το RFCS είναι το μόνο χρηματοδοτικό πρόγραμμα που υποστηρίζει το έργο μας για την εύρεση απτών λύσεων που θα μπορούσαν πραγματικά να έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στην κοινωνία», ανέφερε.
Καθώς η Ευρώπη στρέφεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να επιτύχει τους φιλόδοξους κλιματικούς στόχους της, οι ερευνητές επινοούν καινοτόμους τρόπους για την αποκατάσταση της γης που έχει πληγεί από την εξόρυξη άνθρακα. Μόλις αποκατασταθεί το έδαφος, το επόμενο ερώτημα είναι πώς μπορεί να αξιοποιηθεί καλύτερα η περιοχή. Πρέπει να γίνει δάσος ή λιβάδι; Κοινοτικός χώρος ή ηλιακό πάρκο;
Για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, η ομάδα RECOVERY ανέπτυξε μια μεθοδολογία για να βοηθήσει τους ειδικούς και τις κοινότητες να λάβουν περιβαλλοντικά ορθές και οικονομικά βιώσιμες αποφάσεις. «Πρέπει να υπάρχει μια καλή αιτιολόγηση για το γιατί σχεδιάζετε μια συγκεκριμένη λύση μετά το κλείσιμο του ορυχείου», δήλωσε η Krzemień, ο οποίος συντόνισε το έργο των ερευνητών. «Το ερώτημα ήταν: ποιο οικοσύστημα θα έδινε την υψηλότερη αξία;»
Η αξία της φύσης
Για να προσδιορίσουν το οικοσύστημα που θα πρόσφερε τη μεγαλύτερη δυνατή αξία, στράφηκαν στην έννοια των οικοσυστημικών υπηρεσιών, η οποία συνδέει το περιβάλλον με την κοινωνία και την οικονομία, ποσοτικοποιώντας τον τρόπο με τον οποίο η φύση παρέχει αξία στους ανθρώπους.
Αυτό περιλαμβάνει απτά προϊόντα όπως ξυλεία, νερό και καλλιέργειες – που ονομάζονται υπηρεσίες εφοδιασμού – αλλά και λιγότερο ορατά οφέλη όπως καθαρός αέρας, αποθήκευση άνθρακα και χώρος αναψυχής. Ο καθηγητής Pedro Riesgo Fernández από το Πανεπιστήμιο του Οβιέδο στην Ισπανία εξήγησε ότι η ομάδα είχε επινοήσει έναν τρόπο να τιμολογήσει αυτές τις έμμεσες υπηρεσίες. Χρησιμοποίησαν τη δέσμευση άνθρακα – τη διαδικασία δέσμευσης και αποθήκευσης CO2 από την ατμόσφαιρα – ως σημείο αναφοράς.
Η τιμή βασίζεται στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ, όπου οι εταιρείες πρέπει να αγοράζουν ή να τους δίνονται άδειες για την εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου, με το συνολικό όριο εκπομπών να μειώνεται κάθε χρόνο. Αυτό το σύστημα ορίζει μια τιμή για τον άνθρακα, η οποία μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση της αξίας των εργασιών αποκατάστασης.
Με έξι μελέτες περιπτώσεων και συνεργάτες από τη Γερμανία, την Ισπανία, την Πολωνία και την Τσεχία, οι ερευνητές έδειξαν πώς η προσέγγισή τους λαμβάνει υπόψη τις τοπικές διαφορές και επιτρέπει τη συστηματική αξιολόγηση του οικοσυστήματος. «Η τοποθεσία κάθε ορυχείου είναι διαφορετική, επομένως η ίδια προσέγγιση έχει διαφορετικά αποτελέσματα σε διαφορετικά πλαίσια», σύμφωνα με την Krzemień.
Λύσεις ανά τοποθεσία
Στο ορυχείο Figaredo στη βόρεια Ισπανία, εξετάστηκαν έξι σενάρια μετά από διαβούλευση με τοπικούς συλλόγους, ειδικούς σε θέματα εξόρυξης, συνδικάτα και περιβαλλοντικές ΜΚΟ. Τα σενάρια κυμαίνονταν από ένα φυτώριο πεύκων και την κτηνοτροφία έως ηλιακούς συλλέκτες και μια περιοχή αναψυχής. Αφού αξιολόγησε τις υπηρεσίες του οικοσυστήματος, τις τοπικές συνθήκες και το κόστος, η ομάδα διαπίστωσε ότι η μετατροπή της περιοχής σε βοσκότοπο για αγελάδες προσέφερε την καλύτερη ισορροπία.
Πριν όμως αποφασίσει ποιο οικοσύστημα θα ήταν καλύτερο σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία, η Krzemiń εξήγησε ότι η υποβαθμισμένη γη πρέπει να αποκατασταθεί. Η ομάδα της βρήκε έναν τρόπο να καταστήσει τους σκληρούς, όξινους σωρούς αποβλήτων – ένα τυπικό χαρακτηριστικό των περιοχών μετά την εξόρυξη άνθρακα σε όλη την Ευρώπη – κατάλληλους για φυτά. Το πέτυχαν αυτό αναμειγνύοντας υπολείμματα υλικών από άλλες βιομηχανίες, όπως επεξεργασμένα απόβλητα, θρυμματισμένη πέτρα ή ασβέστη για τη μείωση της οξύτητας, και φυσικό κομπόστ από μανιτάρια. Αυτά τα συστατικά μετέτρεψαν το άγονο έδαφος σε έδαφος όπου τα φυτά μπορούν να αναπτυχθούν ξανά.
Η ίδια προσέγγιση αποκατάστασης του εδάφους χρησιμοποιείται τώρα στο ορυχείο Velenje στη Σλοβενία στο πλαίσιο του GreenJOBS, ενός νέου έργου που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και συντονίζεται από τον Riesgo Fernández.
Οι ερευνητές δημοσίευσαν όλα τα ευρήματά τους στον ιστότοπο του έργου, συμπεριλαμβανομένων λεπτομερών κατευθυντήριων γραμμών βέλτιστων πρακτικών. Η προσέγγισή τους μπορεί πλέον να επεκταθεί πέρα από τις περιοχές εξόρυξης άνθρακα, προσφέροντας λύσεις όπου χρειάζεται αποκατάσταση γης.
Καθώς η ήπειρος προχωρά προς την κλιματική ουδετερότητα, αυτές οι νέες μέθοδοι βοηθούν να τεθούν οι βάσεις για ένα πιο πράσινο και βιώσιμο μέλλον.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
