Πηγή Εικόνας: απε - μπεΟι πράσινες στέγες και οι πράσινοι τοίχοι δεν αποτελούν πλέον εξειδικευμένα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά, αλλά λύσεις βασισμένες στη φύση, με δυνατότητα κλιμάκωσης, οι οποίες μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη βιοποικιλότητα, την ανθεκτικότητα στο κλίμα, την ενεργειακή απόδοση και την ανθρώπινη ευημερία στις ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό αποτελεί το βασικό συμπέρασμα μιας νέας έκθεσης σύνθεσης γνώσεων που εκπόνησε η Υπηρεσία Επιστημών για τη Βιοποικιλότητα, η οποία αναπτύσσεται από την BioAgora μετά από αίτημα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της ΕΕ (Directorate-General for Environment) στο Knowledge Centre for Biodiversity (KCBD).
Η έκθεση, με τίτλο «Εφαρμογή πράσινων στεγών και τοίχων: διδάγματα από ευρωπαϊκές εμπειρίες», βασίζεται σε εκτενή επιστημονική βιβλιογραφία, γνώσεις εμπειρογνωμόνων και 46 πραγματικές μελέτες περιπτώσεων από όλη την Ευρώπη, προκειμένου να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο η πράσινη κάλυψη που ενσωματώνεται στα κτίρια μπορεί να υποστηρίξει τους στόχους αποκατάστασης των αστικών οικοσυστημάτων και προσαρμογής στο κλίμα. Υποστηρίζει άμεσα την εφαρμογή τόσο του κανονισμού της ΕΕ για την αποκατάσταση της φύσης (NRR) όσο και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα για το 2030, ιδίως των στόχων αποκατάστασης/πρασίνου των αστικών οικοσυστημάτων, παρέχοντας πρακτικές οδηγίες για τις τοπικές αρχές, τους σχεδιαστές και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Οφέλη για τις πόλεις βάσει τεκμηριωμένων στοιχείων
Σύμφωνα με την έκθεση, οι πράσινες στέγες και οι πράσινοι τοίχοι προσφέρουν μετρήσιμα οφέλη σε πολλαπλούς τομείς πολιτικής. Τα έργα που εξετάζονται στην έκθεση καταδεικνύουν σημαντική κατακράτηση ομβρίων υδάτων, μείωση της αστικής θερμικής καταπόνησης, εξοικονόμηση ενέργειας για τα κτίρια και στήριξη της αστικής βιοποικιλότητας — συμπεριλαμβανομένων των επικονιαστών, των πτηνών και άλλων ειδών που κατοικούν σε αστικές περιοχές.
Οι εκτεταμένες πράσινες στέγες παραμένουν το σύστημα με την ευρύτερη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρώπη, κυρίως λόγω του χαμηλού βάρους τους, του σχετικά χαμηλού κόστους και της συμβατότητάς τους με τα υπάρχοντα κτίρια. Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει ότι οι ημιεντατικές και εντατικές πράσινες στέγες, καθώς και τα συστήματα κάθετου πρασίνου, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά υψηλότερα οφέλη για τη βιοποικιλότητα, την κοινωνία και το μικροκλίμα, όταν υποστηρίζονται από κατάλληλο πλαίσιο σχεδιασμού, διακυβέρνησης και συντήρησης.
Οι πράσινοι τοίχοι —που κυμαίνονται από παραδοσιακά αναρριχητικά φυτά έως τεχνητά συστήματα ζωντανών τοίχων— αποδεικνύεται ότι συμβάλλουν στην ψύξη, στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα και στην παροχή ενδιαιτημάτων, ιδίως σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές όπου ο χώρος στο επίπεδο του εδάφους είναι περιορισμένος.
Υποστήριξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα
Η έκθεση εντάσσει τις πράσινες στέγες και τους πράσινους τοίχους στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ, δείχνοντας πώς συμβάλλουν όχι μόνο στον Εθνικό Στόχο Ανασύστασης (NRR), αλλά και στη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα για το 2030, στην Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων, στις στρατηγικές προσαρμογής της ΕΕ στην κλιματική αλλαγή και στα πλαίσια διαχείρισης των αστικών υδάτων.
Μετατρέποντας τις υποαξιοποιημένες στέγες και προσόψεις σε λειτουργική πράσινη υποδομή, οι πόλεις μπορούν να επεκτείνουν τον αστικό πράσινο χώρο χωρίς να ανταγωνίζονται για τη σπάνια γη. Τα συστήματα αυτά λειτουργούν επίσης ως οικολογικά «σκαλοπάτια», ενισχύοντας τη συνδεσιμότητα μεταξύ κατακερματισμένων οικοτόπων και υποστηρίζοντας την ανάκαμψη των επικονιαστών — μια βασική προτεραιότητα της ΕΕ.
Ο σχεδιασμός, η διακυβέρνηση και η μακροπρόθεσμη απόδοση έχουν σημασία
Ένα βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η απόδοση εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι πράσινες στέγες και οι πράσινοι τοίχοι με την πάροδο του χρόνου καθώς και ο τρόπος διαχείρισής τους. Τα αποτελέσματα για τη βιοποικιλότητα επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το βάθος του υποστρώματος, την ποικιλία της βλάστησης, τη δομική πολυπλοκότητα και την ενσωμάτωση σε ευρύτερα αστικά πράσινα δίκτυα.
Η έκθεση εντοπίζει επίσης τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση ως σημαντικά εμπόδια για την ευρύτερη υιοθέτηση. Οι κατακερματισμένοι κανονισμοί, τα κενά δεξιοτήτων και η αβεβαιότητα σχετικά με τις ευθύνες συντήρησης συνεχίζουν να περιορίζουν την υλοποίηση σε πολλές περιοχές, ιδίως σε τμήματα της Ανατολικής Ευρώπης.
Επιτυχημένα παραδείγματα σε όλη την Ευρώπη καταδεικνύουν την υψηλή προστιθέμενη αξία των υβριδικών μοντέλων διακυβέρνησης που συνδυάζουν τη δημόσια ηγεσία με τις ιδιωτικές επενδύσεις και τη συμμετοχή της κοινότητας. Οι συμμετοχικές προσεγγίσεις, η παρακολούθηση της βιοποικιλότητας και η προσαρμοστική διαχείριση επισημαίνονται ως στρατηγικές που δεν αξιοποιούνται επαρκώς, αλλά έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη βελτίωση της μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας και της αποδοχής από το κοινό, όπως επισημαίνεται στο άρθρο που δημοσιεύεται στο Phys.org και το οποίο παρείχαν οι εκδόσεις επιστημονικής βιβλιογραφίας Pensoft.
Πρακτικές οδηγίες για τις τοπικές αρχές
Με βάση την ανάλυσή της, η έκθεση προσφέρει σαφείς επιλογές πολιτικής για τις πόλεις και τις περιφέρειες. Αυτές περιλαμβάνουν την ενσωμάτωση των πράσινων στεγών και τοίχων στον χωροταξικό σχεδιασμό και στους οικοδομικούς κανονισμούς, την εισαγωγή στοχευμένων κινήτρων και τη χρήση εργαλείων σχεδιασμού βάσει επιδόσεων για την προτεραιοποίηση πολυλειτουργικών αποτελεσμάτων.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης αναδυόμενες καινοτομίες, όπως οι βιο-ηλιακές στέγες που συνδυάζουν τη βλάστηση με φωτοβολταϊκά συστήματα, οι γαλαζοπράσινες στέγες για βελτιωμένη κατακράτηση νερού, καθώς και η χρήση ψηφιακών εργαλείων, αισθητήρων και τηλεπισκόπησης για την υποστήριξη της παρακολούθησης και της λήψης αποφάσεων.
Ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για το αστικό μέλλον της Ευρώπης
Συγκεντρώνοντας στοιχεία τόσο από την έρευνα όσο και από την πράξη, η έκθεση μειώνει σημαντικά την αβεβαιότητα σχετικά με τη χρησιμότητα των πράσινων στεγών και τοίχων. Παρέχει μια ισχυρή, προσανατολισμένη στη δράση, βάση γνώσεων για να βοηθήσει τις πόλεις να επιτύχουν τους στόχους αποκατάστασης, βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα ζωής των κατοίκων των πόλεων.
Καθώς οι ευρωπαϊκές πόλεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις από την κλιματική αλλαγή, την απώλεια βιοποικιλότητας και την αστική πυκνότητα, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενσωμάτωση πράσινου στα κτίρια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως προαιρετικό πρόσθετο, αλλά ως βασική υποδομή που υποστηρίζει έντονα τη μετάβαση προς ανθεκτικά, υγιή και φιλικά προς τη φύση αστικά περιβάλλοντα.
Η έκθεση εκπονήθηκε από μια διεπιστημονική ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό τον συντονισμό του έργου BioAgora και της Υπηρεσίας Επιστημών για τη Βιοποικιλότητα και εκδίδεται από την Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διατίθεται υπό την άδεια Creative Commons Attribution 4.0.
