Πηγή Εικόνας: απε - μπεΞεκίνησε η πιλοτική λειτουργία της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, ανοίγοντας τον δρόμο για την ενεργοποίηση του μηχανισμού της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης που επί δεκαετίες παραμένει ανενεργός.
Το νέο ψηφιακό σύστημα επιχειρεί να οργανώσει σε σύγχρονη βάση έναν θεσμό που συνδέεται με την προστασία διατηρητέων κτιρίων, την υλοποίηση πολεοδομικών σχεδίων και την αποζημίωση ιδιοκτητών ακινήτων που δεν μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως τη δόμηση της περιουσίας τους.
Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) δίνει τη δυνατότητα σε έναν ιδιοκτήτη ακινήτου που δεν μπορεί να χτίσει το σύνολο των επιτρεπόμενων τετραγωνικών, για παράδειγμα επειδή το κτίριο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο ή το οικόπεδο δεσμεύεται για κοινόχρηστο χώρο, να μεταφέρει αυτό το δικαίωμα σε άλλη περιοχή όπου επιτρέπεται μεγαλύτερη δόμηση. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αποκατασταθεί η αξία της ιδιοκτησίας χωρίς να απαιτείται άμεση χρηματική αποζημίωση από το Δημόσιο.
Στην πράξη, ο ιδιοκτήτης λαμβάνει έναν τίτλο μεταφοράς συντελεστή δόμησης, ο οποίος αντιστοιχεί σε συγκεκριμένα δομήσιμα τετραγωνικά μέτρα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν στο αρχικό ακίνητο. Ο τίτλος αυτός μπορεί στη συνέχεια να μεταβιβαστεί και να χρησιμοποιηθεί σε άλλο ακίνητο, το λεγόμενο «ακίνητο υποδοχής», όπου επιτρέπεται η μεταφορά και αξιοποίηση του συντελεστή δόμησης.
Κατά την αρχική περίοδο της πιλοτικής λειτουργίας ενεργοποιείται η καταχώρηση των υφιστάμενων τίτλων μεταφοράς συντελεστή δόμησης που έχουν εκδοθεί τα προηγούμενα χρόνια και εξακολουθούν να διαθέτουν υπόλοιπο δόμησης προς μεταφορά. Σε επόμενη φάση το σύστημα θα επιτρέπει την πλήρη λειτουργία της διαδικασίας, δηλαδή τη σύνδεση των ακινήτων που προσφέρουν συντελεστή δόμησης με τα ακίνητα που μπορούν να τον υποδεχτούν.
Για να λειτουργήσει πλήρως ο μηχανισμός απαιτείται παράλληλα να ολοκληρωθούν ορισμένες κρίσιμες θεσμικές προϋποθέσεις, όπως ο καθορισμός των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ), δηλαδή των περιοχών όπου θα επιτρέπεται η μεταφορά του συντελεστή, καθώς και η έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος που θα καθορίζει τα κριτήρια των τίτλων που μπορούν να μεταβιβαστούν και τη διαδικασία εφαρμογής του συστήματος.
Η έναρξη της πιλοτικής διαδικασίας από χθες καθορίζεται με κοινή υπουργική απόφαση (ΦΕΚ Β΄ 1451/13-3-2026) που υπέγραψαν ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου και ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Ταγαράς. Η απόφαση προβλέπει την καταχώριση στην Ψηφιακή Τράπεζα Γης τίτλων μεταφοράς συντελεστή δόμησης που βρίσκονται σε ισχύ και έχουν εκδοθεί βάσει των νόμων 880/1979, 2300/1995 και 3044/2002.
Όπως ανέφερε ο κ. Ταγαράς, η ενεργοποίηση της πλατφόρμας αποτελεί μια σημαντική θεσμική παρέμβαση στον τρόπο οργάνωσης του χώρου. «Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που δεν περιορίζεται στην ψηφιοποίηση διαδικασιών, αλλά ανασυγκροτεί συνολικά τους κανόνες με τους οποίους οργανώνεται ο χώρος, προστατεύεται το περιβάλλον, αξιοποιείται η ιδιωτική περιουσία και αποκαθίσταται η ασφάλεια δικαίου», σημείωσε.
Η διαδικασία καταχώρισης των τίτλων πραγματοποιείται εξ ολοκλήρου ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας που λειτουργεί στο gov.gr. Το πρώτο βήμα γίνεται από τον εξουσιοδοτημένο μηχανικό του ιδιοκτήτη, ο οποίος συνδέεται στο σύστημα χρησιμοποιώντας τους προσωπικούς του κωδικούς του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και υποβάλλει αίτηση για την καταχώρηση του τίτλου μεταφοράς συντελεστή δόμησης.
Αφού ολοκληρωθεί η καταχώρηση των στοιχείων, οι ιδιοκτήτες ενημερώνονται ηλεκτρονικά και καλούνται να εισέλθουν στην πλατφόρμα με τους προσωπικούς τους κωδικούς Taxisnet προκειμένου να επιβεβαιώσουν τα στοιχεία και να δώσουν τη συγκατάθεσή τους. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιβεβαίωσης από όλους τους συνιδιοκτήτες, η αίτηση λαμβάνει μοναδικό αριθμό και καταχωρίζεται επίσημα στο σύστημα.
Για την πρόσβαση στην πλατφόρμα απαιτείται οι χρήστες να διαθέτουν ενεργούς κωδικούς Taxisnet και να έχουν δηλώσει τα στοιχεία επικοινωνίας τους στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας.
Ένας θεσμός με μακρά προβληματική ιστορία
Η πρώτη προσπάθεια εισαγωγής του θεσμού της ΜΣΔ έγινε με τον νόμο 880/1979, ο οποίος θέσπισε τη δυνατότητα αποζημίωσης ιδιοκτητών ακινήτων που υφίστανται σημαντικούς περιορισμούς δόμησης, κυρίως λόγω χαρακτηρισμού κτιρίων ως διατηρητέων ή για λόγους προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος. Ωστόσο, η εφαρμογή του αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες και βασικές διατάξεις του κρίθηκαν αντισυνταγματικές από το Συμβούλιο της Επικρατείας, κυρίως λόγω της απουσίας επαρκούς πολεοδομικού σχεδιασμού για την υποδοχή του μεταφερόμενου συντελεστή δόμησης.
Στη συνέχεια ο νόμος 2300/1995 επιχείρησε να βελτιώσει το σύστημα, επιχειρώντας να δημιουργήσει έναν πιο λειτουργικό μηχανισμό αποζημίωσης των ιδιοκτητών που πλήττονται από πολεοδομικούς περιορισμούς και ταυτόχρονα να διευκολύνει την υλοποίηση πολεοδομικών σχεδίων. Παρά τις τροποποιήσεις και αυτή η νομοθετική προσπάθεια αντιμετώπισε συνταγματικές αμφισβητήσεις από τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Ακολούθησε ο νόμος 3044/2002, ο οποίος επιχείρησε να οργανώσει πιο συστηματικά τον θεσμό της μεταφοράς συντελεστή δόμησης και να τον εντάξει στο ευρύτερο πλαίσιο πολεοδομικής πολιτικής. Στόχος ήταν να αποτελέσει ένα σταθερό εργαλείο αποζημίωσης ιδιοκτητών χωρίς να επιβαρύνεται άμεσα ο κρατικός προϋπολογισμός. Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση η εφαρμογή του παραμένει περιορισμένη, καθώς κρίσιμες ρυθμίσεις του αντιμετώπισαν συνταγματικές επιφυλάξεις.
Η δημιουργία της Ψηφιακής Τράπεζας Γης επιχειρεί πλέον να επανεκκινήσει τον θεσμό σε νέα βάση, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της ψηφιακής διακυβέρνησης και εντάσσοντάς τον σε ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού.
