Πηγή Εικόνας: απε - μπεΚαθώς η κλιματική αλλαγή εντείνεται, η πρόσοψη ενός κτιρίου γίνεται βασικό στοιχείο που μπορεί να συμβάλλει στην ανθεκτικότητά του. Και μπορεί μέχρι σήμερα να αποτελούσε την απλή επιφάνεια διεπαφής μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, πλέον, όμως αντιμετωπίζεται ως ένα ενεργό σύστημα που μπορεί να προστατεύσει το κτίριο, να ρυθμίσει το περιβάλλον του, ακόμα και να παράγει ενέργεια.
Σε ένα περιβάλλον με όλο και πιο συχνά φαινόμενα όπως καύσωνες, έντονες βροχοπτώσεις, ισχυροί άνεμοι και δασικές πυρκαγιές, το κέλυφος του κτιρίου αποτελεί την πρώτη γραμμή αρχιτεκτονικής και τεχνικής άμυνας.
Το ερώτημα που τίθεται παγκοσμίως είναι, πώς μπορούμε να μεταμορφώσουμε τις προσόψεις των κτιρίων για να βελτιώσουμε την προσαρμοστικότητα των κτιρίων μακροπρόθεσμα. Το ίδιο ζητούμενο σηματοδοτεί μια αλλαγή παραδείγματος, καλώντας μας να θεωρήσουμε την πρόσοψη όχι πλέον ως στατικό στοιχείο, αλλά ως δυναμικό σύστημα, όπως παρατηρεί η ενημερωτική έκδοση Constructing a Sustainable Future by Saint-Gobain.
Συμφιλίωση της ακραίας ζέστης με την άνεση
Η ακραία ζέστη είναι αναμφίβολα ο κίνδυνος όπου ο ρόλος της πρόσοψης είναι πιο εμφανής. Η ηλιακή προστασία (αντηλιακές περσίδες, προεξοχές, ρυθμιζόμενες περσίδες ή συστήματα υφασμάτων) μπορεί να περιορίσει την άμεση ακτινοβολία, διατηρώντας παράλληλα το φυσικό φως. Τα ανοιχτόχρωμα, ανακλαστικά επιχρίσματα μειώνουν τις θερμοκρασίες της επιφάνειας και βοηθούν στην καταπολέμηση των αστικών θερμικών νησίδων.
Οι πράσινες προσόψεις και στέγες προσθέτουν ένα επίπεδο ρύθμισης μέσω της σκιάς, της εξατμισοδιαπνοής και της θερμικής αδράνειας. Σε αυτό προστίθενται περιβλήματα υψηλής απόδοσης, βασισμένα σε συνεχή μόνωση και ενισχυμένη αεροστεγανότητα, τα οποία σταθεροποιούν τις εσωτερικές θερμοκρασίες.
Το δημόσιο γυμνάσιο Pelgulinna στο Ταλίν της Εσθονίας χρησιμοποιεί μεγάλες γυάλινες προσόψεις για να δημιουργήσει ένα φωτεινό περιβάλλον που ευνοεί τη μάθηση. Το βασικό του χαρακτηριστικό είναι η χρήση γυαλιού υψηλής απόδοσης για τον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας, το οποίο επιτρέπει την είσοδο έως και 60% του φυσικού φωτός, περιορίζοντας ταυτόχρονα σημαντικά την αύξηση της θερμοκρασίας.
Πηγή: Arhitekt Must OÜ
Αυτή η επιλογή εγγυάται οπτική και θερμική άνεση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μειώνει την ανάγκη για κλιματισμό και ελαχιστοποιεί την απώλεια θερμότητας το χειμώνα.
Έλεγχος της ροής του νερού
Ο ρόλος της πρόσοψης, όμως, είναι σημαντικός και απέναντι στις έντονες βροχοπτώσεις. Πέρα από την αντοχή στο νερό, η πρόκληση είναι να επιβραδυνθεί, να αποθηκευτεί και να γίνει διαχείριση της ροής του νερού, προκειμένου να περιοριστούν οι ζημιές. Οι λεγόμενες «μπλε-πράσινες» λύσεις, που συνδυάζουν τη βλάστηση και τη διαχείριση του νερού, διαδραματίζουν βασικό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο. Στέγες ικανές να συγκρατούν προσωρινά το νερό, προσόψεις που προστατεύουν από τη βροχή, συνεχείς μεμβράνες και στεγανοποιήσεις, μόνωση ανθεκτική στην υγρασία: το κέλυφος του κτιρίου γίνεται ένα εργαλείο πρόληψης κινδύνων από μόνο του.
Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα είναι το σχολείο Colegio Público Gabriela Mistral στο Μπαδάχοθ της Ισπανίας, το οποίο έχει ανακαινιστεί πλήρως με έμφαση σε λύσεις βασισμένες στη φύση για την αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών και της έλλειψης νερού. Το έργο συνδυάζει πράσινες στέγες, φυτεμένες προσόψεις, εσωτερικούς κάθετους κήπους, σκιερές πέργκολες και διαπερατό δάπεδο. Αυτές οι βελτιώσεις έχουν μειώσει τις θερμοκρασίες στις αίθουσες διδασκαλίας κάτω από το συνιστώμενο όριο άνεσης των 27 °C, με διαφορά 5,4 °C μεταξύ των περιοχών με πράσινες στέγες και εκείνων χωρίς. Έχουν επίσης μειώσει την απορροή των ομβρίων υδάτων από 13% σε μόλις 3%.
Όταν οι θυελλώδεις άνεμοι αμφισβητούν τα πρότυπα
Οι ακραίοι άνεμοι, οι καταιγίδες και οι τυφώνες θέτουν ερωτήματα σχετικά με τη δομική αντοχή των προσόψεων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντοχή εξαρτάται όχι μόνο από τα υλικά, αλλά και από το σύστημα στο σύνολό του: πάνελ, αγκύρια, συνδέσεις, συνδετήρες και πρόσθετη προστασία. Οι περιορισμοί των σχεδίων που βασίζονται σε παλαιότερα κλιματικά δεδομένα είναι πλέον σαφώς προσδιορισμένοι, απαιτώντας προσόψεις ικανές να απορροφούν και να κατανέμουν αυξημένα δυναμικά φορτία χωρίς αστοχία.
Τα ανθεκτικά σε κρούση τζάμια, τα ενισχυμένα πάνελ και τα σκίαστρα που έχουν σχεδιαστεί για να αναδιπλώνονται αυτόματα σε περίπτωση συναγερμού, απεικονίζουν αυτή τη συστημική προσέγγιση. Οι συνδετήρες, που συχνά αποτελούν τον αδύναμο κρίκο του περιβλήματος, έχουν επίσης μεγάλη σημασία.
Αυτή η συστημική προσέγγιση βρίσκεται στο επίκεντρο των σπιτιών FORTIFIED™, που αναπτύχθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία διαθέτουν ενισχυμένες συνδέσεις οροφής-τοίχου, εξωτερικούς τοίχους και ανοίγματα για τη βελτίωση της ασφάλειας, της αντοχής και της δομικής ακεραιότητας των κτιρίων σε περίπτωση ακραίων ανέμων.
Η τελευταία άμυνα στην πυρκαγιά
Με την αύξηση των πυρκαγιών σε θαμνώδεις εκτάσεις και την επέκταση των περιοχών που διατρέχουν κίνδυνο, η πρόσοψη διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προστασία των κτιρίων και των κατοίκων τους. Εκτός από την αντοχή στη φωτιά, η πρόσοψη πρέπει να περιορίζει την εξάπλωση των θραυσμάτων, να μειώνει τον κίνδυνο ανάφλεξης και να αποτρέπει τη διείσδυση τοξικών καπνών, ώστε να διατηρείται σε αποδεκτά όρια η ποιότητα του αέρα στο εσωτερικό του κτιρίου κατά τη διάρκεια ακραίων φαινομένων.
ΦΩΤΟ ΠΡΟΣΟΨΕΙΣ:
Κείμενο: Το κτίριο BIQ στο Αμβούργο παρουσιάστηκε ως πιλοτικό έργο στην Διεθνή Έκθεση Κτιρίων (IBA) το 2013. Πρόκειται για τον πρώτο βιοαντιδραστικό σχεδιασμό πρόσοψης στον κόσμο που παράγει ανανεώσιμη ενέργεια από βιομάζα φυκιών και ηλιακή θερμική ενέργεια. Είναι κατάλληλο και για υπάρχοντα κτίρια, ενώ αναπτύχθηκε από την Strategic Science Consult της Γερμανίας (SSC), την Colt International και την Arup.
Πηγή: IBA Hamburg
Σε αυτό το πλαίσιο, το κέλυφος του κτιρίου δεν είναι πλέον απλώς μια απλή επένδυση: λειτουργεί ως θερμική ασπίδα και υγειονομικό φίλτρο, ικανό να καθυστερήσει ή ακόμη και να αποτρέψει την εξάπλωση των ζημιών.
Αυτή η εξέλιξη βασίζεται σε ένα συνδυασμό συμπληρωματικών λύσεων: άκαυστα υλικά με υψηλή αδράνεια, λεπτές πλέξεις που εμποδίζουν την είσοδο των σπινθήρων, ανθεκτικά στη θερμότητα τζάμια ασφαλείας και πιο αεροστεγή κελύφη σε συνδυασμό με συστήματα φιλτραρίσματος υψηλής απόδοσης. Σε ορισμένες περιοχές που έχουν πληγεί από πυρκαγιές, ιδίως στην Καλιφόρνια, οι προσπάθειες ανασυγκρότησης έχουν αναδείξει την ελκυστικότητα των παραδοσιακών υλικών, όπως τα πλίνθια. Οι πυκνοί, συνεχόμενοι και άκαυστοι τοίχοι από πλίνθια μπορούν να αντέξουν σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες για αρκετές ώρες, περιορίζοντας την ανάφλεξη και την εξάπλωση των φλογών.
Η αναγνώρισή τους στα σύγχρονα πρότυπα δόμησης επιβεβαιώνει ότι οι αρχαίες τεχνικές, επαναπροσδιορισμένες, μπορούν να προσφέρουν μια αποτελεσματική απάντηση στους σημερινούς κλιματικούς κινδύνους.
Μία νέα γενιά προσόψεων που αναμένεται να παίξει σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή του κτιριακού τομέα στην κλιματική αλλαγή δημιουργείται αυτή τη στιγμή στο παρασκήνιο. Προσαρμοστικές προσόψεις που ενσωματώνουν κινητή ηλιοπροστασία, έξυπνα τζάμια ικανά να ρυθμίζουν το φως και τη θερμότητα, ή περιβλήματα που παράγουν ενέργεια συνδυάζοντας φωτοβολταϊκά πάνελ και καινοτόμα βιολογικά συστήματα: αυτές οι λύσεις αντικατοπτρίζουν μια βαθιά αλλαγή στις κατασκευαστικές πρακτικές, με την πρόσοψη να γίνεται ένα ενεργό σύστημα που προστατεύει, ρυθμίζει και συμβάλλει άμεσα στην περιβαλλοντική απόδοση και την ανθεκτικότητα του κτιρίου.
