LIFE EL-BIOS: Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας σε μία πλατφόρμα

Η θέση της Ελλάδας, στα όρια τριών ηπείρων (Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής) και διάφοροι γεωλογικοί παράγοντες, κάνουν τη χώρα μας σημαντική για πολλά είδη χλωρίδας και πανίδας, καθιστώντας την μία από τις πιο πλούσιες χώρες σε βιοποικιλότητα στον κόσμο, καθώς φιλοξενεί μια απίστευτη ποικιλία οικοσυστημάτων και ειδών. Πού βρίσκονται, όμως, αυτά τα είδη και κυρίως ποια είναι; Την απάντηση σε αυτή την ερώτηση επιχειρεί να δώσει το Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα Βιοποικιλότητας, , που αναπτύχθηκε μέσα από το πρόγραμμα LIFE EL-BIOS αξιοποιώντας τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων LIFE και του Πράσινου Ταμείου καθώς και τη συνεργασία μεγάλου αριθμού φορέων, πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και όχι μόνο.

Το έργο συνολικού προϋπολογισμού άνω των 2,5 εκατομμυρίων ευρώ που ολοκληρώθηκε και βρίσκεται πλέον υπό τη διαχείριση του ΟΦΥΠΕΚΑ, αφορά μία πλατφόρμα που θα ανανεώνεται και θα επικαιροποιείται, με τεκμηριωμένα δεδομένα για να μην εξελιχθεί σε «κουφάρι» και κυρίως να εξυπηρετεί τις ανάγκες από την έρευνα έως τις διοικητικές αποφάσεις. Το Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα επιχειρεί, ουσιαστικά, να «ψηφιοποιήσει» τη βιοποικιλότητα της χώρας και να αναδείξει τις προστατευόμενες περιοχές. Η πλατφόρμα είναι πλέον διαθέσιμη στους αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες της χώρας, στην επιστημονική κοινότητα και στο ευρύ κοινό, στη διεύθυνση: biodiversity.necca.gov.gr.

Σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρονται στο πλαίσιο του έργου, η ελληνική χλωρίδα αριθμεί περί τα 5.700 καταγεγραμμένα είδη, από τα οποία το 13,2% περίπου (750 είδη) είναι ενδημικά. Η ελληνική πανίδα αριθμεί περί τα 23.130 καταγεγραμμένα είδη ζώων της ξηράς και των γλυκών νερών και 3.500 είδη της θάλασσας. Όπως η χλωρίδα, έτσι και η ελληνική πανίδα διακρίνεται και για το υψηλό ποσοστό ενδημισμού, καθώς έως σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 4.000 ενδημικά είδη της ξηράς και των γλυκών νερών. Είναι, ωστόσο, γνωστό ότι η πανίδα της χώρας δεν είναι καλά μελετημένη, ενώ τα μεγαλύτερα κενά γνώσης υπάρχουν για τα ασπόνδυλα.

Στοιχειοθετώντας την εκτίμηση ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο, το Biodiversity Greece, σημειώνει πως, με βάση τα δεδομένα εταίρου του προγράμματος (WWF), στην Ελλάδα συναντάμε:

• το 17,8% των ειδών ζώων της Ευρώπης.
• το 40% των φυτικών ειδών της Ευρώπης.
• 476 είδη ψαριών της θάλασσας, από τα περίπου 600 που έχουν καταγραφεί στη Μεσόγειο.
• Πλούσια ερπετοπανίδα με 64 είδη, από τα οποία 9 ενδημικά
• 115 θηλαστικά, λίγο λιγότερα από τα μισά είδη που απαντώνται στην Ευρώπη, ζουν ή επισκέπτονται τη χώρα και τις θάλασσες μας.
• 154 είδη ψαριών του γλυκού νερού, καθώς η Ελλάδα είναι η πλουσιότερη χώρα της Ευρώπης όσον αφορά την ιχθυοπανίδα ποταμών και λιμνών.
• 22 από τα 64 είδη αμφιβίων της Ευρώπης. Από αυτά, τα τρία είναι ενδημικά.

Στη Δαδιά, τη γη των αρπακτικών, έχουν παρατηρηθεί 36 από τα 38 είδη ημερόβιων αρπακτικών της Ευρώπης. Επίσης, περισσότεροι από 800 μικροί αλλά εξαιρετικά σημαντικοί υγρότοποι έχουν καταγραφεί σε 75 ελληνικά νησιά, ενώ 32 από τα 200 σημαντικότερα δάση της Μεσογείου βρίσκονται στην Ελλάδα.

Σε ό,τι αφορά τις προστατευόμενες περιοχές, αναφέρεται ενδεικτικά ότι στην Ελλάδα το δίκτυο Natura 2000 περιλαμβάνει συνολικά 446 περιοχές καταλαμβάνοντας χερσαία έκταση σε ποσοστό άνω του 27% της επικράτειας και θαλάσσια άνω του 19%.

Το έργο LIFE EL-BIOS και η δημιουργία της εθνικής πλατφόρμας για τη βιοποικιλότητα έχει ως βασικό στόχο την παρακολούθηση και κυρίως την ανάσχεση της απώλειας και την προστασία των οικοσυστημάτων, όπως προκύπτει και από τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Στα ενδιαφέροντα στοιχεία του έργου είναι το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκαν πιλοτικά (σε επιλεγμένες προστατευόμενες περιοχές), καινοτόμες μέθοδοι και τεχνολογίες για την καταγραφή δεδομένων σχετικών με τη βιοποικιλότητα. Συγκεκριμένα αξιοποιήθηκαν:

• μη επανδρωμένα συστήματα εναέριας χαρτογράφησης (Unmanned Aerial Vehicles – UAVs)
• επίγειοι σαρωτές Laser
• αυτόνομο δίκτυο ασύρματων αισθητήρων για την εξ αποστάσεως συλλογή δεδομένων
• δορυφορικά δεδομένα Παρατήρησης Γης (Earth Observation)

Πέρα από τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου Εθνικού Πληροφοριακού Συστήματος για τη βιοποικιλότητα στην Ελλάδα που λειτουργεί από τον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και θα ακολουθεί τις αρχές της ΕΕ για τα συστήματα περιβαλλοντικών πληροφοριών, το έργο πέτυχε και τη στενή συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων (stakeholders) για την ενσωμάτωση όλων των υφιστάμενων συνόλων δεδομένων βιοποικιλότητας, σε μια ενιαία βάση δεδομένων.

Στους στόχους του έργου ήταν επίσης η ανάπτυξη ή/και προσαρμογή δεικτών για τη βιοποικιλότητα σε εθνικό επίπεδο:

• βάσει των αναγκών διαμόρφωσης πολιτικής προστασίας και διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• συμπεριλαμβάνοντας δείκτες βιοποικιλότητας που βασίζονται σε δεδομένα Παρατήρησης Γης, και
• σε ευθυγράμμιση με τα σύνολα των Essential Biodiversity Variables (EBV) & European Biodiversity Indicators (SEBI).

Σημαντική παράμετρος ήταν επίσης τόσο η τεχνική δομή που αναπτύχθηκε όσο και η ικανότητα της κεντρικής κυβέρνησης και των αποκεντρωμένων περιβαλλοντικών αρχών, για τη χρήση, τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ενημέρωση του Εθνικού Πληροφοριακού Συστήματος για τη βιοποικιλότητα.

Στόχος είναι η σταδιακή υιοθέτηση από τους φορείς που είναι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής σε σχέση με τη βιοποικιλότητα: (α) του Εθνικού Πληροφοριακού Συστήματος για τη βιοποικιλότητα, (β) των δεδομένων Παρατήρησης Γης και (γ) των άλλων σύγχρονων τεχνολογιών που θα χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο του έργου για την εξαγωγή πληροφοριών σχετικών με τη βιοποικιλότητα.

Σημειώνεται ότι περισσότεροι από 100 υπάλληλοι του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και των Μονάδων Διαχείρισης του Δικτύου Natura 2000, καθώς και περισσότεροι από 100 υπάλληλοι του Υπουργείου Περιβάλλοντος & Ενέργειας θα εκπαιδευτούν στη λειτουργία του Εθνικού Πληροφοριακού Συστήματος για τη Bιοποικιλότητα στην Ελλάδα και ένας οδηγός για τη διαχείριση και παρακολούθηση της βιοποικιλότητας στην Ελλάδα, μέσω του Εθνικού Πληροφοριακού Συστήματος, θα αναπτυχθεί και θα χρησιμοποιηθεί για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Υπό τον συντονισμό του Πράσινου Ταμείου, το έργο υλοποιήθηκε από τους εξής φορείς:

• Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.)
• Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης – Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών
• Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή / Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ)
• Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας – Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών
• Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο Πανεπιστημίου Μάλαγας
• Εταιρία Μελετών ΟΛΥΜΠΟΣ.